Historia

Ujeżdżalnia wzniesiona została w latach 1828-1830 w sąsiedztwie Stajni Cugowych. Pierwotnie zwana była Rajtszulą (reitschule w języku niemieckim oznacza szkołę jazdy konnej). Poza miejscem do nauki jazdy konnej i treningów służyła także do tresury koni. Zbudowana została w latach 1828-1830. Stanowiła element dawnego zespołu stajenno-wozownianego. Inicjatorem jej budowy był I ordynat Alfred Potocki, który w swym majątku wprowadził hodowlę rasowych koni.

Ujeżdżalnia wzniesiona została według projektu architekta i budowniczego Ludwika Bogochwalskiego, autora wielu budynków gospodarczych w Łańcucie i na terenie ordynacji Potockich. Autorem dekoracyjnego fryzu z końskich łbów połączonych girlandami, które zdobią elewacje był Antoni Bauman. Budynek poddany został pracom restauratorskim w latach 60. XIX wieku oraz na przełomie XIX/XX wieku z inicjatywy Romana i Elżbiety z Radziwiłłów Potockich. Po II wojnie światowej użytkowany był jako magazyn zboża. W latach 50. XX wieku został przejęty przez muzeum, a po wykonanym generalnym remoncie przez długi czas funkcjonowała w nim hala sportowa. Obecnie Ujeżdżalnia, po wykonanych w latach 2018-2020 kompleksowych pracach remontowo-konserwatorskich, została zaadaptowana do funkcji muzealnych. Obiekt jest częścią Centrum Edukacji Tradycji im. Jana Potockiego.

Muzeum-Zamek w Łańcucie zostało w 2021 roku laureatem w konkursie „Zabytek Zadbany” w kategorii specjalnej – właściwe użytkowanie i stała opieka nad zabytkiem.

Opis

Ujeżdżalnia to murowany, jednokondygnacyjny budynek wzniesiony w stylu klasycystycznym. Usytuowana jest na południowy wschód od zamku, na terenie parku zewnętrznego, w pobliżu ul. 3 Maja ograniczającej park od południa. Na północ od budynku znajdują się korty tenisowe, a na wschód budynek dawnego zarządu ogrodów łańcuckich. Budynek założony jest na planie wydłużonego prostokąta z dwoma pseudoryzalitami pośrodku elewacji dłuższych i dwoma półkolistymi aneksami/absydami pośrodku elewacji krótszych (od wschodu i zachodu). Jest to obiekt o zwartej, symetrycznej bryle. Ściany aneksów równe są wysokością ścianom korpusu głównego. Korpus główny i pseudoryzality nakryte są dachami dwuspadowymi, boczne półkoliste aneksy – dachami półstożkowymi, niższymi od dachu nad korpusem. Budynek wyróżnia się symetrią bryły, elewacji oraz starannie opracowanym, charakterystycznym wystrojem architektonicznym. Siedmioosiowe elewacje dłuższe i pięcioosiowe krótsze podzielone są horyzontalnie gzymsami kordonowymi i przeprute półkoliście zamkniętymi otworami okiennymi o profilowanych archiwoltach. Elewacje zwieńczone są belkowaniem o konsolkowym gzymsie i ozdobione fryzem z oryginalną dekoracją sztukatorską z motywami rozetek i girland rozwieszonych pomiędzy głowami końskimi, z których co druga występuje w zbroi. Elewacje dłuższe zaakcentowane są pseudoryzalitami, z których frontowy z zamkniętym półkoliście portalem zwieńczony jest odcinkiem pełnej attyki podzielonej horyzontalnie profilowanym gzymsem. Pseudoryzalit w elewacji tylnej o boniowanej pasowo ścianie, z umieszczoną pośrodku półkoliście zamkniętą wnęką, zwieńczony jest trójkątnym tympanonem dekorowanym herbem Potockich „Pilawa” umieszczonym w wieńcu laurowym. Po bokach wnęki dekoracja sztukatorska w formie umieszczonych w wieńcach monogramów Elżbiety i Romana Potockich oraz błędną datą przeprowadzonej przez nich restauracji 1803 (zamiast 1903). Na tle wnęki usytuowany jest marmurowy posąg bogini łowów Diany z jeleniem (kopia starożytnej rzeźby z Luwru).

We wnętrzu obejrzeć można interesującą ekspozycję niemal 50 pojazdów (powozów, karet i sań) zakupionych przez muzeum w okresie powojennym.  

Zabytek jest udostępniany do zwiedzania. Szczegóły dotyczące godzin otwarcia na stronie internetowej: https://www.zamek-lancut.pl/godziny-otwarcia. Zabytek posiada udogodnienia dla osób ze szczególnymi potrzebami (winda). Obecnie w budynku znajduje się Centrum Edukacji Tradycji im. Jana Potockiego Muzeum-Zamku w Łańcucie.

Oprac. Anna Fortuna-Marek, OT NID w Rzeszowie, 19.05.2025 r.