Historia

Fałków wymieniany jest w źródłach jeszcze w XII wieku jako wieś stanowiąca część dóbr biskupów krakowskich. Leżał w pobliżu ważnych średniowiecznych szlaków handlowych: Warszawa-Kraków przez Końskie i Poznań-Kraków przez Przedbórz. W 1303 roku należał do Fałkowskich herbu Doliwa. W 1340 roku za wstawiennictwem właściciela dóbr fałkowskich - Piotra Fałkowskiego herbu Doliwa (późniejszego biskupa krakowskiego) król Kazimierz Wielki nadał osadzie prawa miejskie na prawie magdeburskim. W XV wieku Fałków należał do Giżyckich, posiadali oni te dobra do 1533 roku. W XIX wieku dobra fałkowskie znalazły się w posiadaniu Jakubowskich - w 1836 roku zakupił je Franciszek Jakubowski spłacając długi ciążące na majątku. Zamek należał do tej rodziny do momentu przejęcia przez Niemców po wybuchu wojny, jako ostatni właścicielem był Bolesław Jakubowski. Istnieją przesłanki, że zamek mógł istnieć już w XIII wieku – w średniowieczu i na początku czasów nowożytnych Fałków należał do rodziny Fałkowskich i Giżyckich, które w tamtym czasie należały do najzamożniejszych w Małopolsce, a ich członkowie piastowali różne znaczące urzędy.

Budynek został wzniesiony jako jeden z elementów zespołu dworskiego w początkach XIX wieku (pierwsza połowa). Zamieszkiwała go rodzina Jakubowskich. Pierwotnie pełnił funkcję oficyny a z czasem zaczęto go nazywać „starym dworem”. Józef Jakubowski dokonał rozbudowy budynku, poszerzył go i dobudował od frontu dwa charakterystyczne drewniane ganki. Po jego śmierci w 1871 roku, we dworze mieszkała tylko jego żona Emilia z najmłodszym synem Włodzimierzem. Na początku XX wieku dwór podupadł. W latach 20-tych 30-tych XX wieku w dobie kryzysu gospodarczego ówczesny właściciel majątku, Bolesław Jakubowski szukając źródła utrzymania założył w letnisko „Podzamcze” - pokoje dla gości urządzając w budynku starego dworu. Letnisko prężnie działało do wybuchu wojny, w latach 1931–1936 w „Kurjerze Warszawskim” regularnie ukazywały się reklamujące je ogłoszenia. Teren wokół fortyfikacji był nienagannie utrzymany, a w bezpośrednim sąsiedztwie murów powstała infrastruktura rekreacyjna, m.in. korty tenisowe. Integralną częścią jego działalności było wzorcowe ogrodnictwo i uprawa warzyw, które nie tylko zapewniały samowystarczalność majątku, ale stanowiły kulinarną wizytówkę letniska, przyciągając gości wysoką jakością produktów. W letnisku tuż przed wybuchem wojny przebywał m.in. prof. Stanisław Lorentz z rodziną.

Podczas wojny budynek przejęli Niemcy, a po wojnie dwór nie wrócił już do Jakubowskich, ostatecznie w 1946 roku przechodząc na rzecz państwa. W latach 50. XX wieku przeszedł remont i został zaadaptowany na mieszkania. W latach 1960–1980 w drewnianej przybudówce funkcjonowało państwowe przedszkole. Przybudówka ta została rozebrana po przeniesieniu placówki do innego budynku. W 1992 roku obiekt kupili państwo Tarasińscy, którzy po gruntownym remoncie otworzyli w nim piekarnię. 

Opis

Założenie dworskie usytuowane jest na południowy wschód od centrum miejscowości, na południe od drogi Przedbórz-Końskie. Na teren założenia prowadzą obecnie dwie drogi. Jedna pod kątem prostym od głównej, w kierunku południowym, na przedłużeniu drogi do wsi Starzechowice - to dawna aleja lipowa prowadząca do zamku na wyspie (niezachowana). Druga droga to obsadzona szpalerem kasztanowców, obecna ul. Zamkowa, biegnąca w kierunku kościoła. Budynek oficyny (tzw. stary dwór) wnosi się przy ulicy Zamkowej, u podnóża ruin zamku poza fosą. Fasadą zwrócony jest ku północnemu zachodowi. Jest to obiekt parterowy, niepodpiwniczony, wzniesiony na rzucie wydłużonego prostokąta. Zbudowany z pełnej cegły ceramicznej oraz kamienia wapiennego. Pierwotnie posiadał wysoki dach i drewniane ganki. W wyniku powojennych remontów dach zmieniono na czterospadowy, a ganki drewniane zastąpiono murowanymi. Wewnątrz znajdowały się drewniane stropy, a układ pomieszczeń został całkowicie przekształcony podczas adaptacji na mieszkania w latach 50. XX wieku.

Obecnie w budynku znajduje się piekarnia.

Oprac. Joanna Rek, OT NID w Kielcach, 04.2026 r.