Historia

Murowany piętrowy dom przy ulicy Złotej 6 został zbudowany w latach 1927-1929 na posesji stanowiącej część większej własności Aleksandra Zecera. W czerwcu 1927 roku Zecer przekazał nieodpłatnie fragment majątku na rzecz Białegostoku w ramach wytyczania i budowy nowej ulicy w mieście, która otrzymała nazwę Złota. Ulica była gotowa latem 1927 roku. Aleksander Zecer był z wykształcenia inżynierem budownictwa, który ukończył w 1905 roku Petersburski Instytut Inżynierów Cywilnych. Był żonaty z Wiktorią Maliszewską. Od września 1919 roku do czerwca 1920 roku pracował jako kierownik przy odbudowie Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie po czym znalazł zatrudnienie w Oddziale Architektoniczno-Budowlanym Urzędu Wojewódzkiego Białostockiego jako urzędnik. W 1939 roku właścicielami nieruchomości przy ulicy Złotej 6 byli potomkowie Aleksandra Zecera: Adam i Kamilla Kossakiewicz oraz Wiktoria, Jadwiga i Zygmunt Zecerowie. Syn Zygmunt Zecer, podporucznik rezerwy, absolwent Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii Okręg Korpusu III w Wilnie (1926) oraz Wydziału Prawa Uniwersytetu Stefana Batorego (1933), pracował w administracji państwowej w Białymstoku do września 1939 roku. Zmobilizowany do Artylerii Lekkiej nr 3 w Wilnie, został aresztowany i internowany w obozie w Kozielsku. Znalazł się na liście wywozowej z 5 kwietnia 1940 roku. Został zamordowany w Katyniu. Po 1944 roku nieruchomość została uznana za opuszczoną. W domu ulokowano Centralny Komitet Opieki Społecznej. W czerwcu 1947 roku Kamilla Kossakiewicz, Wiktoria Zecer oraz Jadwiga Brzostek złożyły wniosek w Sądzie Grodzkim w sprawie odzyskania praw własności i jeszcze tego samego roku odzyskały rodzinną nieruchomość. W 1952 roku dom był podzielony na sześć mieszkań, z których część zajmowała rodzina właścicielki, lokatorzy oraz przedszkole. Dom przy ulicy Złotej 6 obecnie stanowi własnością prywatną.

Opis    

Willa przy ulicy Złotej 6 usytuowana w nieznacznym oddaleniu od linii ulicy, otoczona dawnym ogrodem. Od bramki do wejścia prowadzi ścieżka ułożona z betonowych płytek. Na wjeździe na posesje i wzdłuż ulicy Złotej na odcinku długości ogrodzenia zachowane fragmenty kamiennego bruku. Willa to obiekt murowany z cegły, otynkowany, poszycie dachowe z blachy. Założony na planie prostokąta z ryzalitem, dwukondygnacyjny, nakryty dachem czterospadowym, a ryzalit dachem dwuspadowym. Elewacja północno wschodnia, frontowa jest symetryczna, pięcioosiowa, z trzyosiowym ryzalitem zwieńczonym trójkątnym naczółkiem. Na osi głównej znajdują się prostokątne drzwi wejściowe, drewniane, płycinowe, dwuskrzydłowe, ujęte prostym portalem, powyżej prostokątne okno z profilowanym podokiennikiem. Powyżej w miejscu przerywania gzymsu rok „1928”. W polu tympanonu owalny okulus z czterokwaterkowym oknem. Na skrajnych osiach ryzalitu w obu kondygnacjach prostokątne otwory okienne. Na osiach skrajnych elewacji frontowej, w obu kondygnacjach prostokątne blendy. Elewacje boczne, południowo wschodnia i północno zachodnia są dwuosiowe, w obu kondygnacjach prostokątne otwory okienne. Elewacja tylna, południowo zachodnia jest czteroosiowa. Na dwóch osiach środkowych prostokątne otwory okienne w obu kondygnacjach. Na osiach skrajnych drzwi balkonowe, na piętrze poprzedzone żelbetowymi płytami z metalowymi barierkami, w przyziemiu tarasami. Budynek zwieńczony wydatnym, profilowanym gzymsem okapowym. Między kondygnacjami gzyms biegnący przez wszystkie elewacje. Stolarka okienna drewniana, częściowo wymieniona na plastikową. Wnętrze dwutraktowe, klatka schodowa w części centralnej w trakcie północno wschodnim.

W architekturze domu przy ulicy Złotej nr 6 widoczna jest inspiracja stylistyką historyczną, w której dominują: symetria, zredukowany detal, reprezentacyjna fasada, wysoki czterospadowy dach. Dom usytuowany jest wśród innych budynków zabytkowych, pochodzących głównie z okresu międzywojennego. Domy przy ulicy Złotej nr 7 (1932), nr 8 (1930) i nr 9 (1934) i ulicy Łąkowej nr 15 (1930) położone w otoczeniu dawnych ogrodów, tworzą bardzo dobrze zachowany fragment historycznej zabudowy dzielnicy Bojary, oddając klimat międzywojennego miasta. 

Zabytek jest niedostępny, znajduje się na ogrodzonej prywatnej posesji.  

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT w Białymstoku 30.03.2026 r.

Bibliografia    

• Architektura dwudziestolecia w Białymstoku, oprac. I. Górska, J. Kotyńska – Stetkiewicz, A. Kułak, K. Niedźwiecka, M. Wróbel, W. Wróbel, Białystok 2025, s. 565-570. 
• Dolistowska M., W poszukiwaniu tożsamości miasta. Architektura i urbanistyka Białegostoku w latach 1795-1939, Białystok 2018, s. 324.
• Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 12, województwo podlaskie (białostockie), z. 2, Miasto Białystok, pod red. M. Zglińskiego i K. Kolendo-Korczak, Warszawa 2015, s. 29.
• https://katyn.ipn.gov.pl/kat/form/r332581,ZECER.html (dostęp 04.03.2026)