Historia

Dom przy ul. Złotej 9 powstał około 1933 roku. Przed 1939 rokiem nieruchomość była własnością rodziny Kane. W 1945 roku prawa własności do posesji odzyskała wyrokiem Sądu Grodzkiego Dina Kwart, córka Mozesa vel Mojżesza Jaczmiennika, który wżenił się w rodzinę Kane. W 1946 roku Dina Kwart za sumę 200 000 złotych sprzedała nieruchomość Antoniemu Przyłuckiemu. W 1951 roku dom podzielony był na cztery mieszkania w których zamieszkiwało 31 osób. W latach 1947–1975 w pokoju nr 4 mieszkał ks. Michał Sopoćko (beatyfikowany w 2008 roku), teolog, spowiednik św. Faustyny Kowalskiej, błogosławiony Kościoła katolickiego, propagator kultu Bożego Miłosierdzia i wieloletni wykładowca w białostockim Seminarium Duchownym. Obecnie budynek pozostaje własnością spadkobierców Antoniego Przyłuckiego. 

Opis    

Dom przy ulicy Złotej 9 to obiekt drewniany, na planie wydłużonego prostokąta, wolnostojący, podpiwniczony, dwukondygnacyjny, nakryty wysokim dachem dwuspadowym z niewielką facjatą w połaci od podwórza. Od strony elewacji tylnej znajduje się ogród, natomiast przed fasadą i szczytem charakterystyczny przedgródek oddzielony od ulicy sztachetowym płotem. Elewacje pokrywa dekoracyjny szalunek w układzie pionowym – do wysokości okien, poziomym – w elewacjach i ukośnym – w szczytach oraz charakterystyczną „jodełkę” – w strefach podokiennych. Poszczególne strefy elewacji wyznaczają profilowane gzymsy cokołowe, kordonowe, okapowe, podokienne. Na narożach zostały umieszczone kanelowane pilastry osłaniające węgły. Elewacja frontowa (południowo-zachodnia) jest symetryczna, siedmioosiowa, na osi środkowej wejście z drzwiami dwuskrzydłowymi. Drzwi inspirowane secesją zdobione płycinami o dekoracyjnych, opływowych kształtach, zwieńczone wielokwaterowym nadświetlem. Na pierwszej i piątej osi okna trójskrzydłowe z trójkwaterowym nadślemieniem, na pozostałych okna dwuskrzydłowe z nadślemieniem wszystkie umieszczone w profilowanych ramach. W drugie kondygnacji, na drugiej i szóstej osi drzwi balkonowe dwuskrzydłowe z nadślemieniem, częściowo oszklone, poprzedzone metalowymi, prostymi balustradami. 

Elewacja boczna (południowo-wschodnia), trójosiowa, w obu kondygnacjach na osiach skrajnych okna dwuskrzydłowe z nadślemieniem, na środkowej jednoskrzydłowe. W partii szczytu dwa okna dwuskrzydłowe z nadślemieniem. środkowe wejścieółnocno-wschodnia): siedmioosiowa, symetryczna, na osi środkowej wejście z drzwiami płycinowymi dwuskrzydłowymi z nadświetlem, na wysokości półpiętra okno dwuskrzydłowe z nadświetlem, powyżej w facjacie drzwi balkonowe jednoskrzydłowe, płycinowe częściowo oszklone. Pozostałe osie elewacji wyznaczone przez okna dwuskrzydłowe. Elewacja boczna (północno-zachodnia): jednoosiowa, okna jednoskrzydłowe z nadślemieniem, w partii szczytu dwuskrzydłowe z nadślemieniem. Na elewacji frontowej umieszczona na granitowej płycie mosiężna tablica poświęcona ks. Michałowi Sopoćce, uroczyście odsłonięta 29 września 2009 roku. Przedstawia płaskorzeźbione popiersie księdza oraz inskrypcje: W TYM DOMU/ W LATACH 1947-1975/ MIESZKAŁ/ BŁOGOSŁAWIONY KS. MICHAŁ SOPOĆKO/ APOSTOŁ/ MIŁOSIERDZIA BOŻEGO. Tablica została wykonana i zaprojektowana przez białostockiego artystę plastyka Marka Owieczko. Układ wnętrza jest dwutraktowy, z wydzielonym korytarzem. Na osi środkowej dwie klatki schodowe (frontowa i od podwórza), nie komunikowane ze sobą. 

Dom przy ul. Złotej 9 to przykład popularnej w okresie międzywojennym drewnianej dwukondygnacyjnej czynszówki, wzorowanej na kamienicach. Wraz z murowaną willą nr 6 i drewnianymi domami nr 7 i nr 8 współtworzy dobrze zachowany fragment historycznej zabudowy ulicy Złotej. Dom cechuje duży stopień zachowania oryginalnej substancji zabytkowej.  

Zabytek częściowo dostępny z zewnątrz, znajduje się na ogrodzonej prywatnej posesji.  

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT w Białymstoku 30.03.2026 r.

Bibliografia    

• Architektura dwudziestolecia w Białymstoku, oprac. I. Górska, J. Kotyńska – Stetkiewicz, A. Kułak, K. Niedźwiecka, M. Wróbel, W. Wróbel, Białystok 2025, s. 579-583. 
• Architektura drewniana w Białymstoku, oprac. I. Górska, J. Kotyńska – Stetkiewicz, A. Kułak, G. Ryżewski, W. Wróbel, Białystok 2020, s. 361-364. 
• Cichońska B., Historia trzech obrazów Jezusa Miłosiernego autorstwa Ludomira Sleńdzińskiego, [w:] „Biuletyn Konserwatorskie Województwa Podlaskiego”, nr 17, Białystok 2008 r., s. 17-19.  
• Dolistowska M., W poszukiwaniu tożsamości miasta. Architektura i urbanistyka Białegostoku w latach 1795-1939, Białystok 2018, s. 325.
• Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 12, województwo podlaskie (białostockie), z. 2, Miasto Białystok, pod red. M. Zglińskiego i K. Kolendo-Korczak, Warszawa 2015, s. 230.
• Kietliński M. i in., Katalog białostockich pomników, tablic pamiątkowych i miejsc pamięci narodowej, Białystok 2017, s. 187.