Historia

Historia kaplic i kapliczek wchodzących w skład zespołu klasztornego Franciszkanów conv. sięga lat 60. XVII wieku – okresu fundacji założenia kalwaryjskiego przez Andrzeja Maksymiliana Fredrę. Inspiracją dla Fredry była pierwsza polska „Kalwaria” powstała na początku XVII wieku za sprawą Mikołaja Zebrzydowskiego w dzisiejszej Kalwarii Zebrzydowskiej. W pierwszym etapie zakładania kalwarii w pobliżu Pacławia, powstało dwadzieścia osiem kaplic drewnianych, rozlokowanych w obrębie dwóch pasm gór Pogórza Przemyskiego rozdzielonego głęboką doliną z rzeką Wiar. Jedno z nich miało wyobrażać Golgotę, a drugie Górę Oliwną. Kolejnych około dwudziestu kaplic murowanych lub drewnianych zostało wybudowanych staraniem Józefa Szczepana Dwernickiego w latach 1770-1775, czyli w czasie fundacji przez niego murowanego kościoła i klasztoru. Miały być one ozdobione kamiennymi rzeźbami. Żadna ze wspomnianych kaplic nie zachowała się. Ich miejsce zastąpiły nowe kaplice wybudowane w większości staraniem o. Remigiusza Zieglera w latach 1819-1829, o. Innocentego Nycza w latach 1858-1867, o. Karola Burdzińskiego w latach 1867-1870 oraz o. Edmunda Pawlika w latach 1870-1875. Ostatecznie zespół kaplic ukształtował się do 1875 roku. Kaplice te były wielokrotnie remontowane. Kompleksowe prace remontowe przeprowadzono w latach 1911-1918 za o. Alojzego Karwackiego oraz w latach 60. XX wieku, kiedy wprowadzono wokół kaplic izolację w formie kanałów osuszających, betonowe płyty odbojowe, posadzki z kamienia rzecznego, wymieniono drewniane drzwi i większość okien. Od 2017 roku sukcesywnie prowadzone są prace remontowo-konserwatorskie przy poszczególnych kaplicach wraz z wyposażeniem i wystrojem malarskim.

Opis

Zespół kaplic i kapliczek obejmuje czterdzieści jeden głównie murowanych, ale także drewnianych obiektów, a ponadto jeden krzyż drewniany i trzy kamienne słupy.  Rozlokowane są one w otoczeniu zespołu kościelno-klasztornego usytuowanego na szczycie góry zw. Kalwarią oraz na malowniczych, lesistych okolicznych pasmach gór Pogórza Przemyskiego – na wzór krajobrazu Jerozolimy – m.in. na wzgórzu zw. Górą Oliwną (z kaplicą Wniebowstąpienia Jezusa) oraz wzgórzu zw. Górą Ukrzyżowania / Golgotą (przy drodze z Huwnik do Kalwarii Pacławskiej) rozdzielonych głęboką doliną zw. Doliną Jozafata z rzeką Wiar zw. Cedronem. 

Kaplice tworzą cztery grupy: tzw. Grupę Kajfasza z ośmioma kaplicami, Grupę nad rzeką Cedron (czyli nad Wiarem) z sześcioma kaplicami i krzyżem, Grupę Gradusów z trzynastoma kaplicami i Grupę Ukrzyżowania z ośmioma kaplicami. Ponadto do „Dróżek” zaliczone są kaplice św. Michała Archanioła i świętego Rafała Archanioła. Poza nimi do zespołu wlicza się kaplicę św. Anny, kaplicę św. Gabriela Archanioła, kaplicę grobową Tyszkowskich oraz kaplicę zw. Pustelnią Marii Magdaleny.

Kaplice połączone są siecią krętych dróżek. Obszar jaki zajmują terytorialnie przynależny jest do wsi Kalwaria Pacławska i Nowosiółki Dydyńskie.

Zabytki dostępne z zewnątrz. Możliwość zwiedzania wnętrz zamkniętych kaplic w wybrane dni odpustów.

Oprac. dr Jadwiga Stęchły, OT NID w Rzeszowie, 08.01.2025 r.