Historia

Pierwszy drewniany dwór w Tyniowicach istniał już w okresie XV-XVI wieku na tzw. cyplu dworskim usytuowanym w południowej części wsi między drogą z Pruchnika w kierunku Bystrowic, a obecnym korytem Młynówki. Przypuszczać można, że po ogromnych zniszczeniach wywołanych podczas najazdu tatarskiego w październiku 1672 roku, kiedy spłonął m.in. stojący tam drewniany dwór, ówczesny właściciel Tyniowic Andrzej Maksymilian Trzciński podjął decyzję o translokacji siedziby dworskiej na bardziej obronne miejsce. Wybrano wtedy teren położony w północno-wschodniej części wsi, gdzie już wcześniej funkcjonował folwark dworski należący do Pileckich i Kostków. Po 1672 roku Andrzej Maksymilian Trzciński zdecydował o budowie na tym terenie nowego murowanego dworu, który zabezpieczały fortyfikacje ziemne. Na przełomie XVIII i XIX wieku wzniesiony został z inicjatywy Ignacego Morskiego nowy murowany dwór. Był to niewielki parterowy budynek zbudowany na rzucie prostokąta, przed frontem którego od strony południowej znajdował się ozdobny gazon. W 1901 roku dwór ten został gruntownie przebudowany według projektu Edwarda Leona Justyna Zakliki z funduszy Zofii Marynowskiej. Po tej rozbudowie dwór stał się budynkiem o dwóch kondygnacjach z elementami architektonicznymi charakterystycznymi dla stylu szwajcarskiego, który był popularny na terenie Galicji w 2. połowie XIX wieku. Córka Zofii Marynowskiej, którą była Stanisława Leokadia wyszła za mąż w 1907 roku za Mariana Stanisława Grodzickiego, wnosząc mu w wianie majątek ziemski w Tyniowicach.

Jesienią 1944 roku rodzina Grodzickich została przemocą usunięta z dworu przez nowe władze komunistyczne, a cały majątek dworski został znacjonalizowany i rozparcelowany w oparciu o dekret PKWN o reformie rolnej z 6 września tegoż roku. W 1945 roku budynek dworu został przejęty przez Gminną Spółdzielnię „Samopomoc Chłopska”, ale już w 1950 roku zorganizowano w jego murach szkołę podstawową. W latach 1954-1980 dawny dwór wykorzystywany był jako siedmioklasowa szkoła podstawowa, w której funkcjonowało pięć pomieszczeń dydaktycznych. W latach 1980-1990 przeprowadzono remont kapitalny budynku, który objął m.in. wymianę pokrycia dachu z dachówki na blachę i remont więźby dachowej, przemurowanie ścian i zmianę układu wnętrz piętra, wymianę stolarki okiennej, likwidację drewnianych balkonów w elewacjach wschodniej i częściowo północnej., drewnianych schodów, terakotowych posadzek, a także obłożenie cokołu wszystkich elewacji płytkami piaskowca oraz adaptację piwnic na kotłownię. Obecnie w dawnym budynku dworu funkcjonuje szkoła podstawowa im. Henryka Sienkiewicza.  

Opis    

Dwór usytuowany jest na lekkim zboczu wzniesienia w północno-wschodniej części wsi Tyniowice po wschodniej stronie drogi wojewódzkiej z Jarosławia do Pruchnika. Budynek murowany, częściowo podpiwniczony, otynkowany i częściowo podpiwniczony frontem zwrócony w kierunku południowym. Budynek wzniesiony we wschodniej części założenia dworskiego na rzucie wydłużonego prostokąta z ryzalitem wieży od strony wsch. Bryła dworu lekko rozczłonkowana o dwóch kondygnacjach w korpusie głównym, który jest nakryty dachem kalenicowym oraz ze wspomnianą wieżą, którą nakryto czteropołaciowym wysokim dachem. Cześć zachodnia dworu o dwóch kondygnacjach ustawiona prostopadle do korpusu głównego nakryta dachem naczółkowym. Przed elewacją frontową dwuprzęsłowy portyk wsparty na trzech filarach, który wieńczy balkon z metalową barierką między trzema słupkami. Więźba dachowa drewniana płatwiowo-kleszczowa. Elewacja frontowa 6-osiowa o dwóch kondygnacjach wsparta na cokole obłożonym płytkami z piaskowca z gzymsem kordonowym. Elewacja tylna o ośmiu osiach z gzymsem kordonowym między kondygnacjami. W części zachodniej elewacji północnej dwukondygnacyjny drewniany ganek, podtrzymywany przez trzy drewniane słupy wsparte na murowanych podstawach. Elewacja zachodnia o czterech osiach na parterze i trzech osiach na piętrze z charakterystycznym wykuszem w osi środkowej. Elewację wschodnią tworzy gładko tynkowana  ściana wieży z dwoma okienkami na poziomie kondygnacji trzeciej, która jest nakryta wysokim dachem. Od strony północnej znajduje się niewielka dobudówka z wejściem i schodami, która jest nakryta dachem pulpitowym. W piwnicach sklepienia kolebkowe z lunetami. Od strony elewacji frontowej centralnie umieszczony portyk wsparty na trzech masywnych filarach na rzucie kwadratu. Pierwotny układ wnętrz jest przekształcony ze względu na przeprowadzoną adaptację do funkcji pomieszczeń szkolnych (dydaktycznych, socjalnych i administracyjnych). 

Zabytek dostępny z zewnątrz w okresie trwania roku szkolnego.

Oprac. Andrzej Gliwa, OT NID w Rzeszowie, 04.09.2025 r.

Bibliografia    

• Libicki P., Dwory i pałace wiejskie w Małopolsce i na Podkarpaciu, Poznań 2012, s. 475. 
• Piórecki J., Zabytkowe ogrody i parki województwa przemyskiego, Rzeszów 1989, s. 145. 
• Ślęk-Półćwiartek M., Półćwiartek J., Zarys dziejów wsi Tyniowice koło miasta Pruchnika, Przemyśl 2013. 
• Zając I., Zespół dworsko-parkowy. Dwór, 1999 (tzw. karta biała).