Wiślica - zespół kolegiaty pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny wraz z reliktami kościoła pw. św. Mikołaja oraz grodzisko, Wiślica
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Wiślica - zespół kolegiaty pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny wraz z reliktami kościoła pw. św. Mikołaja oraz grodzisko

Wiślica

photo

Wiślica w monarchii pierwszych Piastów była jednym z najważniejszych ośrodków osadniczych Małopolski, pełniącym istotną rolę administracyjną i polityczną. Bogate dzieje osady oraz nagromadzenie wybitnych zabytków architektury romańskiej i gotyckiej fundowanych przez ważne postacie historyczne, stanowią dziś bezcenną pamiątkę polskiej historii materialnej i duchowej.  

Obiektem o szczególnych wartościach zabytkowych jest kolegiata pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny wraz z powiązanymi z nią dzwonnicą i wikarówką, tzw. Domem Długosza. Zespół ten należy do najcenniejszych gotyckich zabytków w Polsce. W partii fundamentów gotyckiej świątyni zachowały się relikty dwóch romańskich kościołów, a w bezpośrednim sąsiedztwie - pozostałości romańskiego kościoła pw. św. Mikołaja, przypuszczalnie parafialnego powstałego dla przedlokacyjnej osady.

Gotycka kolegiata wzniesiona została ok. 1352-80 z fundacji Kazimierz Wielkiego i należy do grupy kościołów ekspiacyjnych wzniesionych jako zadośćuczynienie króla za wydanie rozkazu zabicia kanonika Marcina Baryczki. Znaczenie świątyni uważanej za jedną z najważniejszych fundacji królewskich przejawia się w jej wysokim poziomie artystycznym. Kościół jest jednym z najciekawszych i najbardziej dojrzałych stylowo w tzw. grupie dwunawowych kościołów kazimierzowskich (obok Stopnicy, Niepołomic i Szydłowa), a jego wyrafinowana forma wyraźnie znajduje swoje inspiracje w dworskiej, papieskiej sztuce zachodniej. Do wyjątkowych realizacji w skali kraju należą zdobiące wnętrze świątyni polichromie w stylu rusko-bizantyjskim fundacji Władysława Jagiełły. Niezwykle cenny jest także program ikonograficzny dekoracji sklepień w postaci herbów ziem wchodzących w skład odrodzonego po rozbiciu dzielnicowym Królestwa Polskiego. Kolegiata była świadkiem ważnych dla kraju wydarzeń historycznych, w tym kodyfikacji prawa małopolskiego, tzw. statutów wiślickich, jednej z pierwszych regulacji prawotwórczych. Wedle tradycji, z okna kolegiaty odczytano treść statutów.

Pierwszy kościół, którego relikty znajdują się w podziemiach gotyckiej kolegiaty  ufundował dla zgromadzenia kanoników książę Henryk Sandomierski w 2 poł. XII w. Z osobą księcia wiąże się jeden z najpiękniejszych zabytków polskiej sztuki romańskiej - rytowana gipsowa posadzka tzw. płyta wiślicka lub płyta orantów przedstawiająca modlące się grupy postaci otoczone bogatą bordiurą z plecionki roślinnej.

Znajdująca się obok kolegiaty wikarówka, tzw. Dom Długosza zbudowany został w 1460 r. i należy do kilku zachowanych domów fundowanych przez wybitnego kronikarza (obok domu misjonarzy w Sandomierzu, w Nowym Korczynie i domu kapitulnego przy ul. Kanoniczej w Krakowie). Dom w Wiślicy jest jednym z najwcześniejszych w Polsce budynków jednotraktowych z korytarzem.

Na wschód od Wiślicy, wśród łąk położone jest grodzisko będące pozostałością po  wczesnośredniowiecznym grodzie z ok. X w. o czytelnej formie topograficznej. Związane jest z ważnymi wydarzeniami w dziejach Polski, szczególnie z walkami Władysława Łokietka o tron krakowski, w których Wiślica odegrała znaczącą rolę.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: zespół sakralny i sepulkralny
  • Chronologia: 1352 - 1380
  • Forma ochrony: Pomnik Historii
  • Adres: Wiślica
  • Lokalizacja: woj. świętokrzyskie, pow. buski, gmina Wiślica
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy