Historyczne centrum Warszawy, Warszawa
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

W 1944 r. wojska niemieckie zrównały Warszawę z ziemią. Ten zaplanowany akt zniszczenia był formą represji za opór stawiony okupantom i miał na celu ugodzenie w polską państwowość. Powojenna rekonstrukcja warszawskiego Starego Miasta, w obrębie którego zniszczenia sięgały 85%, urosła do rangi symbolu i była świadectwem troski o przetrwanie stolicy kraju - miejsca o ogromnej wartości dla polskiej kultury i historii. Warto zaznaczyć, że do sukcesu przedsięwzięcia w dużej mierze przyczyniło się ogromne zaangażowanie mieszkańców miasta i wsparcie okazane przez cały naród.

Prace przy odbudowie Starego Miasta prowadzono na podstawie całościowego projektu powstałego w latach 1945-1951 w Biurze Odbudowy Stolicy. Plan zakładał odtworzenie wyglądu miasta z końca XVIII w., przy wykorzystaniu ocalałych ze zniszczeń wojennych elementów z XIV-XVIII w., m.in. późnośredniowiecznej siatki ulic z rynkiem i innymi placami oraz pozostałości budynków (większości piwnic, a miejscami parterów i murów do wysokości pierwszego piętra). Opierano się na dostępnych źródłach ikonograficznych i innych materiałach archiwalnych oraz inwentaryzacjach konserwatorskich wykonanych przed 1939 i po 1944 roku. Korzystano również z wiedzy i doświadczenia wybitnych specjalistów różnych dziedzin: historyków sztuki, architektów i konserwatorów. Część obiektów udało się odtworzyć, inne zaprojektowano w formach nawiązujących do architektury historycznej. Zasadniczo rekonstrukcja Starego Miasta trwała do połowy lat 60. XX w., jednak cały proces zakończyła dopiero odbudowa Zamku Królewskiego, który został udostępniony w 1984 roku.

Rekonstrukcja historycznego centrum Warszawy, mającego powierzchnię 25,93 ha, przewidywała odtworzenie układu urbanistycznego wraz z Rynkiem Starego Miasta, murami obronnymi, Zamkiem Królewskim, kamienicami mieszczańskimi oraz najważniejszymi świątyniami, przy czym aby wyeksponować mury obronne i panoramę od strony Wisły, niektóre budynki celowo pominięto. Stare Miasto postanowiono odbudować jako osiedle mieszkaniowe, co wiązało się z koniecznością dostosowania go do powojennych norm i standardów życia. Z tego powodu, choć zachowano historyczną parcelację i odtworzono zabudowę pierzejową, wnętrza kwartałów pozostawiono puste, tworząc przestrzeń wspólną dla mieszkańców. Zmodyfikowano również układ wewnętrzny budynków i lokali mieszkalnych. Inaczej postępowano w przypadku obiektów o funkcjach publicznych, w których odtwarzano wnętrza, wraz z ich wystrojem. Elewacje odbudowanych kamienic zyskały wysokiej klasy dekoracje autorstwa uznanych artystów, które w niektórych przypadkach odwołują się do dzieł międzywojennych i są wykonane w tradycyjnych technikach, m.in. sgraffita.

Odbudowa Starego Miasta w Warszawie jest udaną próbą całościowej rekonstrukcji zespołu miejskiego. Szczególne znaczenie realizacji podkreśla fakt, że znalazła ona swój oddźwięk w większości krajów europejskich dotkniętych zniszczeniami II wojny światowej, przyczyniając się do weryfikacji doktryn związanych z rozwiązywaniem problemów urbanistycznych i konserwacją zabudowy miejskiej. Warto dodać, że Archiwum Biura Odbudowy Stolicy zostało w 2011 r. wpisane na Listę Pamięci Świata UNESCO.

Historyczne centrum Warszawy zostało wpisane na Listę światowego dziedzictwa w 1980 r. podczas 4. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Paryżu (dec. CONF 016 V.12).
Wpisu dokonano na podstawie kryterium II i VI:

Kryterium II:

Podjęcie kompleksowych działań konserwatorskich na skalę całego miasta historycznego było unikatowym doświadczeniem europejskim i wpłynęło na weryfikację doktryny i praktyki konserwatorskiej.

Kryterium VI:

Historyczne centrum Warszawy jest wyjątkowym przykładem kompleksowej odbudowy celowo zniszczonego w warstwie materialnej miasta. U podstawy materialnej rekonstrukcji legła siła ducha i determinacja narodu, która doprowadziła do odbudowy dziedzictwa na skalę unikalną w dziejach Świata.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. na podstawie materiałów NID
30-11-2015 r.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kulturowy
  • Chronologia: 1945 - 1966 r.
  • Forma ochrony: UNESCO
  • Adres: Warszawa
  • Lokalizacja: woj. mazowieckie, pow. Warszawa, gmina Warszawa
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy