maszynownia, Wałbrzych
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Murowana wieża szybowa, uważana za najstarszą zachowaną przedstawicielkę tego typu w zagłębiu dolnośląskim, wraz z towarzyszącą jej maszynownią.

Historia

Szyb „Wojciech” (nazywany do 1945 r. „Wrangel”) wydrążono w poł. XIX w. Wówczas wzniesiono nad nim neoklasycystyczny budynek nadszybia, który w 1860 r. zastąpiono murowaną wieżą nadszybową typu Malakow. W 1893 r. szyb przyłączono do kopalni „Victoria”, wkrótce też został pogłębiony. Od lat 50. XX w. szyb pełnił rolę materiałowo – wentylacyjną, w kompleksie sąsiadującej z nim zabudowy istniała ponadto wentylatorownia. Szyb wyłączono z eksploatacji w latach 70. XX w.

Opis

Maszynownia murowana z cegły w stylu arkadowym, wzniesiona na rzucie prostokąta. Na bogaty wystrój jej elewacji składają się: ceglane lizeny, opaski, parapety; schodkowe, kostkowe i arkadkowe gzymsy; otwory okienne zamknięte łukiem odcinkowym. Jej forma jest podobna do innych maszynowni zachowanych w zagłębiu dolnośląskim, choć architektonicznie jest jedną z najbardziej dopracowanych.

W maszynowni pracowała parowa maszyna wyciągowa, obsługująca jednoprzedziałowy szyb. Po wyłączeniu szybu z eksploatacji została zezłomowana w 1973 r. Budynek adoptowano wówczas do potrzeb magazynowych, wprowadzając w ścianie szczytowej nowe drzwi, zaburzające jej regularny rytm.

Maszynownia stanowi funkcjonalną całość z wieżą nadszybową.

Obecnie wieża szybu „Wojciech” wraz z maszynownią uznawane są za wczesny, modelowy przykład rozwiązań technicznych i formalnych stosowanych w górnictwie w 2 poł. XIX w. Jest to też pierwszy szyb do którego podprowadzono linię kolejową.

Zespół szybu Wojciech znajduje się na terenie Wałbrzyskich Zakładów Koksowniczych „Victoria” SA, zlokalizowanych w dzielnicy Sobięcin. Dojazd do obiektu od ul. Sztygarskiej. Wejście na teren zakładu nie jest dozwolone, możliwość oglądania jedynie z zewnątrz.

Oprac. Krzysztof Czartoryski, OT NID we Wrocławiu, 27.06.2017 r.

Bibliografia

  • Jaros J., Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich, Katowice 1984;
  • Karty ewidencyjne maszynowni i nadszybia, autorstwa Stanisława Januszewskiego.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: architektura przemysłowa
  • Chronologia: 1897 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Kosteckiego 9, Wałbrzych
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. Wałbrzych, gmina Wałbrzych
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy