Ogrody zamkowe - Zabytek.pl
Adres
Toszek, Zamkowa 10
Lokalizacja
woj. śląskie,
pow. gliwicki,
gm. Toszek - miasto
Historia
Początki zieleni komponowanej wokół zamku w Toszku sięgają najprawdopodobniej drugiej połowy XVII wieku. Wówczas z inicjatywy ówczesnego właściciela warowni, hrabiego Kaspra Colonny, rozpoczęła się barokowa przebudowa obiektu. W tym okresie przypuszczalnie zapoczątkowano również urządzanie pierwszego ogrodu na wzgórzu zamkowym. Wcześniej samo wzniesienie oraz jego najbliższe otoczenie pozostawały niezagospodarowane – wynikało to z obronnego charakteru twierdzy oraz trudnych warunków naturalnych, jako że wokół rozciągały się podmokłe, bagniste lasy. Z powodu częstych zmian właścicieli majątku nie ma pewności, czy pierwotne prace ogrodowe zostały ukończone.
W XVIII wieku, podczas kolejnej przebudowy zamku, uporządkowano las porastający stoki wzgórza, tworząc w ten sposób spójny park krajobrazowy. Wytyczono wtedy sieć alejek spacerowych, a po uprzednim osuszeniu okolicznych łąk uformowano tarasy ziemne, które płynnie przechodziły w otaczający kompleks leśny. Na początku XIX wieku, w wyniku gwałtownego pożaru, zamek wraz z otaczającym go parkiem uległy całkowitemu zniszczeniu. Od tego momentu zdewastowane obiekty pozostawały bez opieki; nie prowadzono w nich żadnych prac porządkowych ani zabezpieczających. Stan ruin pogorszył się jeszcze bardziej w trakcie późniejszych działań wojennych.
Prace nad odbudową kompleksu rozpoczęto w 1956 roku, a w latach 1957–1963 zrealizowano częściową rekonstrukcję zamku. Z kolei porośnięte drzewami stoki wzgórza ponowne zagospodarowano jako park w latach 60. XX wieku. Wzdłuż odtworzonych ścieżek ustawiono wówczas ławki, a w południowej części wydzielono przestrzeń przeznaczoną do rekreacji i uprawiania sportu. Współcześnie na terenie parku czytelne pozostają przede wszystkim fragmenty dawnego układu alejek w części północnej, które w płynny sposób łączą się z sąsiadującymi otwartymi przestrzeniami.
-
Autor: Bonio, Licencja: CC BY 3.0 PL
Opis
Zespół zamkowy w Toszku jest położony w zachodniej części miasta, natomiast sam park otacza wzgórze zamkowe głównie od strony północno-zachodniej. Granice całego założenia wyznacza układ historycznej zabudowy, przebieg okolicznych ulic oraz koryta lokalnych cieków wodnych. Dojście do obiektu prowadzi od wschodu, wzdłuż ulic Zamkowej i Szpitalnej. Obecnie park zajmuje powierzchnię około 6 hektarów i jest utrzymany w stylu swobodnym. Główna aleja spacerowa biegnie wzdłuż murów obronnych, a od niej odchodzą pozostałe ścieżki wytyczone na stokach wzgórza. W części północnej łączą się one płynnie z traktem spacerowym na pobliskiej łące, a od zachodu dochodzą do ulicy Stary Młyn. Historycznie system ścieżek obejmował również dno zamkowej fosy.
Współczesne alejki posiadają nawierzchnię mineralną lub gruntową, a wzdłuż nich ustawiono elementy małej architektury: ławki, latarnie oraz kosze na śmieci. W rzeźbie terenu parku do dziś wyraźnie czytelne są dawne tarasy ziemne. Północne, południowe i zachodnie stoki wzniesienia mają charakter leśny. Stok północny porasta przede wszystkim naturalny drzewostan bukowy, natomiast południowy i zachodni zajmuje las mieszany z przewagą gatunków liściastych. Pod względem składu gatunkowego w parku występują głównie: klony (Acer), olsze (Alnus), graby (Carpinus), buki (Fagus), jesiony (Fraxinus), robinie akacjowe (Robinia pseudoacacia), lipy (Tilia) oraz wiązy (Ulmus). Najniższe piętro roślinności oraz pnie drzew porasta bluszcz (Hedera), a w podszyciu spotyka się grupy dereni (Cornus). Dodatkowo w północnych wnętrzach krajobrazowych wprowadzono współczesne aranżacje z grup krzewów, róż i bylin. Ślady dawnej kompozycji ogrodowej najlepiej zachowały się w północnej części kompleksu. W pozostałych sektorach wzgórza dawne wnętrza parkowe uległy zniekształceniu lub całkowitemu zatarciu. Oprócz samego parku zieleń komponowana zdobi również dziedziniec zamkowy (w postaci trawników, pojedynczych drzew oraz nowych nasadzeń bylin i krzewów) oraz teren podzamcza, gdzie wprowadzono formowane żywopłoty.
Oprac. Bożena Łebzuch-Wach, OT NID w Katowicach, 31.07.2026 r.
Rodzaj: ogród
Styl obiektu: krajobrazowy
Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_24_ZZ.27620, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_24_ZZ.15952
Zobacz także w najbliższej okolicy
10 obiektów
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu kościół parafialny pw. św. Katarzyny
Opracowane przez NIDToszekKościelna 3kościół parafialny pw. św. Katarzyny
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu dwór, tzw. Dolny Dwór
ToszekStrzelecka 23dwór, tzw. Dolny Dwór
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu dom Bractwa Strzeleckiego
ToszekStrzelecka 21dom Bractwa Strzeleckiego
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu stanowisko archeologiczne, st. 2
Toszekstanowisko archeologiczne, st. 2
10Pokaż wszystkie