Historia obiektu

Powstanie zamku w Tarnowicach Starych datowane jest na ok. XVI w. Brak jest informacji, czy w okresie tym obiektowi towarzyszyły już jakieś formy komponowanej zieleni. Przypuszcza się, że mogły one pojawić się ok. XVI, XVIII w. lub dopiero w XIX w. – właśnie w momencie założenia parku. W 2. połowie XIX w. mogła natomiast nastąpić rozbudowa obiektu. Na jego terenie pojawiły się wówczas także elementy o przeznaczeniu gospodarczym (szklarnie). Działania prowadzone w ubiegłym stuleciu, przyczyniły się z kolei do dewastacji parku. Prace mające na celu zachowanie pozostałości założenia, najprawdopodobniej rozpoczęły się na początku XXI w.

Opis

Pozostałości parku w Tarnowskich Górach-Tarnowicach Starych wchodzą w skład zespołu zamkowo-parkowego, którego dominantę treściwą i kompozycyjną stanowił przywołany zamek. Obecnie założenie to położone jest przy ul. Pyskowickiej, a jego współczesne granice wyznaczają: wspomniana ulica (od południa) oraz zabudowania (od północy, wschodu i częściowo od zachodu).

W skład całego założenia (oprócz przytoczonego zamku i przestrzeni zielonych) wchodziły także zabudowania gospodarcze (np. spichlerz. stodoła, obora) oraz budynki mieszkalne dla pracowników. Rozplanowane były one głównie w obrębie dziedzińca użytkowego, położnego w kierunku północnym i północno-zachodnim względem rezydencji. Sam park ukształtowano przede wszystkim w południowych fragmentach zespołu.

Początkowo z rezydencją mógł być związany ogród geometryczny, przekształcony następnie, być może w XIX w., w kompozycję w stylu swobodnym. Układ powstałego w ten sposób parku uformowano najprawdopodobniej przy udziale drzew i krzewów, którym towarzyszyły trawiaste powierzchnie (w tym plany). Przywołane drzewa kształtowano w dwojaki sposób: jako szpaler (wytyczony wzdłuż ogrodzenia usytuowanego względem drogi biegnącej przez Tarnowice) i swobodnie rozplanowane grupy, rozmieszczone po całym trenie założenia zieleni. Pod koniec XIX w. zadrzewieniu uległ obszar, położony na północny-wschód względem zamku. Po zakończeniu II wojny światowej obiekt mógł ulec przekształceniu. W południo-wschodniej części założono ogród warzywny oraz dosadzono tam kilka egzemplarzy drzew. Powyższe spowodowało nieznaczne powiększenie przestrzeni zajmowanej przez zieleń. W czasach współczesnych, w kierunku północnym względem rezydencji, założono z kolei ogród, nawiązujący swoją formą do rozwiązań geometrycznych (będący obcym obiektem pod względem treściowym i formalnym).

Biorąc pod uwagę okres powstania samego parku, przypuszcza się, że występujący tam układ komunikacyjny kształtowany był w sposób swobodny. Pierwotnie w ogrodzie mogły natomiast występować ścieżki prowadzone w sposób regularny (brak jest jednak szczegółowych informacji odnoszących się typowo do tego zagadnienia). W południowo-wschodnim fragmencie parku przypuszczalnie znajdował się staw, którego zarys linii brzegowej kształtem nawiązywał do elipsy (nie jest jednak znana powierzchnia tego zbiornika wodnego).

Początkowo park najprawdopodobniej zajmował powierzchnię ok. 3,5 ha (obecnie jego obszar wynosi ok. 0,46 ha). Samo założenie zieleni jest dostępne dla odwiedzających przez cały rok. Pozostałe obiekty wchodzące w skład zespołu, charakteryzują się zróżnicowaną formą dostępności.

Pod względem doboru gatunkowego, w zespole rosły przede wszystkim drzewa, takie jak np. Acer (klon), Aesculus (kasztanowiec), Fraxinus (jesion), Tilia (lipa), Ulmus (wiąz). Współcześnie dostrzega się też wyraźną obecność krzewów (np. Buxus – bukszpan, Juniperus – jałowiec, Taxus – cis) i roślin sezonowych (np. Pelargonium – pelargonia).

Park dostępny jest przez cały rok. Zamek dostępny jest w sobotę i niedzielę lub po wcześniejszym uzgodnieniu.

Autor noty: Opr. Bożena Łebzuch-Wach, OT NID w Katowicach, 15-05-2024 r.