Historia

Tarnowice Stare, będące obecnie dzielnicą Tarnowskich Gór, były dawniej samodzielną osadą, której początki sięgają XIV wieku. Pod koniec XIV wieku wieś należała do rodziny Włodków, którzy wznieśli w niej dwór obronny, zniszczony pod koniec XV w. W pierwszej połowie XVI wieku dobra tarnowickie nabyła rodzina Wrochemów. Za rządów księcia bytomskiego Piotra Wrochema, w 1520-1570, w miejscu wcześniejszego dworu, został wybudowany renesansowy zamek, który pozostał siedzibą rodu do końca XVII wieku. W 1822 roku zamek stał się własnością rodu Henckel von Donnersmarck, jednego z najznaczniejszych i najpotężniejszych rodów śląskiej arystokracji. Wówczas w sąsiedztwie zamku wzniesiono kompleks zabudowy gospodarczej, w skład której wchodziły spichlerz dworski wraz z oborą i stodołą. Dobra tarnowickie znajdowały się w rękach rodu Donnersmarków do 1945 roku. Po II wojnie światowej zamek wraz z zabudową folwarczną został upaństwowiony i oddany w zarząd Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu. W latach 1988-2000 kompleks zamkowy był nieużytkowany i ulegał stopniowej destrukcji. W 2000 roku zespół został nabyty przez prywatnego właściciela, który przeprowadził jego gruntowny remont. Budynki gospodarcze zaadaptowano na nowe funkcje. Obora przeznaczona została na restaurację, a pozostałe obiekty pełnią funkcje usługowo-hotelowe. W 2005 roku zabytek został nagrodzony za przeprowadzone w oborze prace remontowo-konserwatorskie nagrodą w ogólnopolskim konkursie Generalnego Konserwatora Zabytków Zabytek Zadbany.

Opis

Obora wchodzi w skład dawnego folwarku zamkowego przy zamku w Tarnowicach Starych, będących obecnie dzielnicą miasta Tarnowskie Góry. Zabytek zlokalizowany jest w południowej pierzei czworobocznego dziedzińca gospodarczego, usytuowanego w kierunku północno-zachodnim od zamku. Bezpośrednie otoczenie obory wydzielone jest od wschodu, zachodu i północy współczesnym, kamiennym ogrodzeniem, zaś od strony południowej budynek graniczy ze współczesnym parkingiem. Budynek obory został wzniesiony na planie wydłużonego prostokąta jako dwukondygnacyjny, oszkarpowany przyporami, nakryty wysokim dwuspadowym dachem. Współczesne poszycie dachu jest wykonane z blachodachówki. Ściany zewnętrzne na poziomie przyziemia są kamienne, a na wysokości poddasza –ceglane. Cegłę zastosowano również do opracowania obramień otworów okiennych i drzwiowych na poziomie przyziemia. Elewacje południowa i północna są wieloosiowe, dzielone regularnie rozmieszczonymi, dwuuskokowymi przyporami, pomiędzy którymi rozmieszczono otwory drzwiowe i pary odcinkowo zamkniętych otworów okiennych. Powyżej okien mieszczą się niewielkie otwory doświetlające w formie okulusa, obecnie zaślepione. Partię wejściową elewacji frontowej przesłania współcześnie dobudowany ganek, nakryty dachem naczółkowym, wspartym na dwóch graniastych filarach, poprzedzony kilkoma stopniami wyrównawczymi. Współczesne są też taras od strony tylnej oraz stalowe schody, komunikujące wejścia w szczytach elewacji bocznych. We wewnętrzu zachowała się pierwotna konstrukcja ceglanych sklepień kolebkowych, wspartych na żeliwnych kolumnach.

Oprac. Dorota Folan, OT NID w Katowicach, 06.2025 r.