mury miejskie, Ścinawa
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Wojenne zniszczenia i powojenne rozbiórki doprowadziły do znacznego zubożenia struktury przestrzennej Ścinawy w obrębie murów obronnych. Obecnie najcenniejszym elementem dawnej struktury miejskiej, poza kościołem parafialnym wraz z towarzyszącymi mu budowlami i wieżą ratusza, są właśnie średniowieczne mury obronne miasta wraz z wytyczoną po zewnętrznej stronie promenadą, która przebiega po wale ziemnym. Zachowane na tak długim odcinku średniowieczne mury miejskie z fosą i zewnętrznym wałem są wyjątkiem w północnej części Śląska. Najbliższe tego typu przykłady to w większości rekonstruowane niewielkie odcinki w Wołowie, Wińsku, nieco dłuższy fragment w Głogowie oraz znacznie skromniejsze w Prochowicach.

Historia

Ścinawa (Stinav — 1202, Stinaw — 1203, Stinavia — 1207, Steinau – do 1945 r.) - dawna osada handlowa założona została na lewym brzegu Odry, przy ujściu Kaczawy, na naturalnie obronnym terenie: miasto ograniczone było od północy podmokłą łąką, od południa korytem Zimnicy, zachodnią granicę wyznaczała młynówka. Pojedynczy pierścień murów okalający miasto od wschodu, południa i zachodu, powstał ok. 1300 roku. Mury podwyższono w XIV w., w XV i XVI w. pogłębiono i poszerzono fosę, od XIX w. były rozbierane. W 1822 r. rozebrano bramy miejskie, furty w południowej części murów w poszerzono do szerokości ulic. Od tego czasu mury rozbierane były na materiał budowlany. Zasypano rów fosy, założono biegnącą wzdłuż niej promenadę w południowej i zachodniej części miasta. Południowy odcinek promenady na tyłach kościoła ewangelickiego wkomponowany został w układ parku miejskiego. W latach 30. XX w. mury konserwowane w południowej części miasta. Rozważano również możliwość rekonstrukcji murów miejskich.

Opis

Miasto pierwotnie otoczone było wałem ziemno-drewnianym. Zapewne w końcu XIII w. powstały mury obronne (wzmiankowane po raz pierwszy w 1290 r. w dokumencie potwierdzającym nadanie dla klasztoru Św. Ducha „extra muros”). Miały one formę owalu, otaczającego miasto z trzech stron — od północy mury najprawdopodobniej nie istniały, ze względu na naturalną ochronę, jaką stanowiły tereny podmokłe i pobliskie koryto Odry. W tej części miasta mógł istnieć jedynie obronny wał. Istniał pojedynczy pas murów oraz fosa, której rów w XV lub XVI w. poszerzono i pogłębiono.

Główne ulice miasta prowadziły do bram: wschodniej — Odrzańskiej, zwanej też Wrocławską, sprzed 1500 r. i zachodniej — Głogowskiej, sprzed 1428 r. Istniały również w miejskich murach furty: istniejące do XIX w. na południowym odcinku Stara (Altepforte) — obecna ul. K. Świerczewskiego — i Łazienna (Baderpforte) — wylot obecnej ul. Kościelnej. Według przekazu Lucae z lat 80. XVII w. miasto otoczone było fosą i murem z wieżami obronnymi, z zewnątrz umocnionymi barbakanami.

Obecnie obwarowania zachowane są fragmentarycznie w południowej i zachodniej części miasta. W części południowej są to odcinki częściowo rekonstruowane w latach powojennych, natomiast w zachodniej zachowane są fundamenty murów. Ukształtowanie terenu pozwala również na prawdopodobne ustalenie przebiegu murów obronnych w części północno-zachodniej. W układzie terenu czytelny jest również przebieg wału po zewnętrznej stronie fosy miejskiej, po którym poprowadzono w XIX w. promenadę.

Zabytek dostępny.

oprac. Bogna Oszczanowska, OT NID we Wrocławiu, 18-03-2019 r.

Bibliografia

  • Bimler K., Die Schlesischen Massiven Wehrbauten. Bd. 3. Fürstentum Oels-Wohlau. Breslau 1942.
  • Böer L., Kleine Chronik der Stadt Steinau (Oder), Glogau 1940.
  • Günther L., Steinau an der Oder. Unsere Heimatstadt im Bild. Wiesbaden 1978.
  • Steinau a.d. Oder, Wiesbaden 1984.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: mur obronny
  • Chronologia: ok. 1300 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Ścinawa
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. lubiński, gmina Ścinawa - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy