Kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, Ścinawa
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego

Ścinawa

photo

Kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego jest jedyną zachowaną z dawnych świątyń Ścinawy.

Historia

Kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Ścinawie (do 1945 r. - Steinau) wcześniej nosił wezwanie św. Jana Chrzciciela. Kościół po raz pierwszy wzmiankowany był w 1209 r. w dokumencie Henryka Brodatego. W 1248 r. wymieniony został w źródłach proboszcz ze Ścinawy Simon. Pierwotnie mógł w miejscu obecnej swiątyni istnieć niewielki kościół drewniany lub wzniesiony z polnych kamieni. W 1376 r. Ścinawa była siedzibą archiprezbiteriatu. Obecna bryła koscioła pochodzi z około połowy XV wieku (data 1491 znajduje się na zworniku sklepienia dobudowanego do istniejącej już nawy prezbiterium). Halowa budowla gotycka — wówczas pod wezwaniem Św. Krzyża (co najmniej od 1428 r.) — ukończona została już po tym, jak zakon Św. Ducha otrzymał od księcia Konrada Białego w 1477 r. kościół z prawem patronackim (zabudowania należące do kościoła przejęli już wcześniej, po zniszczeniu przez Husytów przedmieścia głogowskiego, na którym znajdowała się ich siedziba klasztorna i szpital). Zakon Szpitalników posiadał kościół do czasów reformacji — do 1522 r. (kasacja zakonu trwała od 1510 r., sukcesywnie był wyprzedawany majątek należący do szpitala). Od 1534 do 1945 r. kościół był świątynią ewangelicką (na krótko, w latach 1701-1707, kościół przejęli katolicy). Po najeździe Szwedów, w wyniku którego zniszczeniu uległa wieża i sklepienie nad nawą, w latach 1668-1669 odbudowano wieżę z hełmem — ta spłonęła w 1801 r. i odbudowana została ponownie w 1802 r. W latach 1869-1872 kościół gruntownie odnowiono — wówczas uzyskał dzisiejszą postać. W 1938 r. remontowano dach kościoła. Po zniszczeniach II wojny światowej odbudowywany był w 1947 r. i w latach 1959-1960. Podczas remontu w 1974 r. zrekonstruowano siedemnastowieczny hełm. W 1991 r. pomalowano wnetrze koscioła, w 1995 r. wzmocniono konstrukcję dachu a w 1997 r. wymieniono jego pokrycie.

Opis

Kościół parafialny p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego usytuowany jest w południowo-zachodniej części miasta, przy murach miejskich. Jest to budowla orientowana, murowana, ceglana. Nakryta dachem dwuspadowym nad korpusem głównym i dachami wielospadowymi nad zakrystią i wyodrębnionym z bryły kościoła prezbiterium. Od zachodu wtopiona w elewację sześciokondygnacyjna, czworoboczna wieża, przechodząca w ostatniej kondygnacji w ośmioboczną, kryta ostrosłupowym hełmem. Wnetrze kościoła halowe, trójnawowe; korpus czteroprzęsłowy, wydłużone prezbiterium trójprzęsłowe, zamkniete trójbocznie.

Obok kościoła dawny Pfarrhaus, ob. dom parafialny, Plac Kościelny nr 5, wybudowany w 1. poł. XIX w., zapewne na starszych reliktach.

Zabytek dostępny.

oprac. Bogna Oszczanowska, OT NID we Wrocławiu, 14-10-2015 r.

Bibliografia

  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006, s. 842.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: poł. XV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Ścinawa
  • Lokalizacja: woj. dolnośląskie, pow. lubiński, gmina Ścinawa - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy