Historia

Klasycystyczny ratusz wzniesiono w latach 1822-1823 z inicjatywy burmistrza Antoniego Żelaski. Przejął on funkcję starszego ratusza z połowy XVIII w., mieszczącego się na środku rynku. Autor projektu gmachu nie jest znany. Budynek był siedzibą magistratu do 1945 r. W latach powojennych służył jako miejsce urzędowania Milicji Obywatelskiej i ORMO, biblioteki miejskiej. Obecnie budynek jest siedzibą muzeum miejskiego i Urzędu Stanu Cywilnego. Budynek pierwotnie składał się z korpusu głównego z wieżą zegarową i dwóch krótkich skrzydeł bocznych. Obiekt był wielokrotnie remontowany. Podczas remontu w 1893 r. na wieży zamontowano nowy zegar kwadransowy firmy A. Eppner z Silberberga. W latach międzywojennych zmieniono wystrój elewacji frontowej, a schody wewnętrzne przebudowano. Na przełomie lat 1946-1947 wymieniono drewniane stropy budynku na żelbetowe oraz przebudowano więźbę dachową. Kolejne prace przy więźbie dachowej,  polegające na zmianie formy dachu z naczółkowego na dwuspadowy, przeprowadzono w latach 1968-1969. Jednocześnie w wieży przeprowadzono prace renowacyjne, podczas których wyremontowano zegar i zamontowano kuranty. W latach 80. i 90. XX w. prowadzono rozlegle prace remontowe przy dachu, hełmie i elewacji. Ponadto znacząco rozbudowano budynek poprzez rozbudowę i nadbudowę skrzydeł bocznych oraz budowę skrzydła tylnego. Zmieniono układ wewnętrzny budynku poprzez przekształcenia w obrębie holu, budowę drugiej klatki schodowej i wprowadzenie drugiego wejścia do budynku. W 2002 r. wykonano nową tarczę zegarową.

Opis obiektu

Stary Ratusz usytuowany jest w zwartej zabudowie zachodniej pierzei rynku, u wylotu ul. Kościelnej. Od strony południowej przylega do budynku mieszkalnego przy Rynku 17, od strony północnej do kamienicy przy ul. Kościelnej 1. Budynek składa się z czterech skrzydeł, zgrupowanych wokół wewnętrznego dziedzińca. Korpus główny od strony rynku jest jednopiętrowy, podpiwniczony, z centralnie usytuowaną prostopadłościenną, czterokondygnacyjną wieżą, zakończoną tarasem i gloriettą, pozostałe skrzydła są dwupiętrowe. Korpus główny i skrzydło tylne nakrywają dachy dwuspadowe, skrzydła boczne, dachy pulpitowe i częściowo dwuspadowe. Wieża z gloriettą zwieńczona jest hełmem. Elewacje opracowane są w tynku i za pomocą okładziny kamiennej z szarego piaskowca (cokół elewacji frontowej). Otwory okienne i drzwiowe są prostokątne. Elewacja frontowa korpusu głównego jest symetryczna, w przyziemiu pięcioosiowa, na poziomie pierwszego piętra siedmioosiowa, z niewielkim ryzalitem w centralnej części, przechodzącym w wieżę. Jednoosiowa wieża ponad poziomem dachu jest trójkondygnacyjna. Poziome podziały elewacji wyznaczają wysoki cokół, gzyms podokienny poniżej okien pierwszego piętra i gzyms koronujący z fryzem kostkowym, przerwane w przebiegu występowania ryzalitu wieżowego. Otwór drzwiowy, podkreślony analogiczną okładziną jak cokół i poprzedzony kilkustopniowymi schodami, usytuowany jest na osi ryzalitu. Otwory okienne na poziomie przyziemia i pierwszego piętra, poza ryzalitem, są jednorodne, ujęte w profilowane opaski. W ryzalicie na poziomie pierwszego piętra, rozmieszczono triadę mniejszych okien o zróżnicowanej wielkości. Otwory okienne wieży na dwóch pierwszych kondygnacjach są jednorodne, w poziomie trzeciej kondygnacji mieści się prostokątna płycina z okrągłą tarczą zegarową. Analogiczne płyciny usytuowane są w pozostałych ścianach wieży. Powyżej mocno wysuniętego gzymsu z fryzem kostkowym usytuowano taras z ażurową, metalową balustradą i ośmioboczną gloriettą, wspartą na ośmiu wysmukłych kolumnach, zwieńczoną kopułą zakończoną iglicą z kulą i chorągiewką w kształcie ryby i gwiazdą. Stolarka okienna i drzwiowa jest wtórna. Układ wnętrz ratusza był wielokrotnie przekształcany. Nieprzekształcony pozostał jedynie fragment piwnic pod południowo-wschodnią częścią budynku. We wnętrzu mieszczą się szerokie, trójbiegowe schody w konstrukcji murowanej, licowane marmurowymi płytami, opatrzone kutą balustradą dekorowaną motywami roślinnymi.

Obiekt dostępny dla zwiedzających w godzinach pracy Muzeum.

Autor noty: Oprac. Dorota Bajowska, Oddział Terenowy NID w Katowicach, 04.2024 r.