Kamienica, Olkusz
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Kamienica mieszczańska wzniesiona została z wykorzystaniem elementów wcześniejszej zabudowy sięgającej gotyku i 1 poł. XVII w. Kamienica stanowi czytelny przykład zagospodarowania przestrzeni miejskiej zgodnie z jej średniowiecznym schematem.Jest także charakterystycznym przykładem dziewiętnastowiecznej zabudowy wpisanej w średniowieczny układ urbanistyczny miasta.

Historia

Budynek jest jedną ze starszych kamienic Olkusza z zachowanymi elementami architektury gotyckiej i późnorenesansowej. Wzniesiony został na średniowiecznej działce lokacyjnej. Obecną formę i bryłę kamienica uzyskała zapewne w trakcie przebudowy po pożarach z 2 poł. XVI w. i z lat 80. wieku XIX. Z przekazów pisanych wiadomo, że kiedyś prawie wszystkie kamienice przykryte były dachami łamanymi krytymi gontem, były nie otynkowane, a zapewne jeszcze w XIX w. wiele z nich miało podcienia. Z reguły przebudowane były na przełomie XIX i XX w. Aktualny stan zabudowy, o ujednoliconych gabarytach i formie dachów kalenicowych oddzielonych ścianami ogniowymi ukształtowany został w końcu XIX w. W okresie powojennym budynek poddawany był zapewne wielokrotnym remontom bieżącym w wyniku czego pd. elewacja frontowa, zwłaszcza w partii parteru, uległa znacznym przekształceniom.

Opis

Mieszczańska kamienica nr 26 położona jest w północnej pierzei Rynku, w jej środkowo-zachodniej części i jest usytuowana kalenicowo. Jest dwukondygnacyjna, podpiwniczona, kryta blachą . Od. zachodu budynek przylega do kamienicy nr 27, od wschodu do narożnej kamienicy położonej przy ul. Floriańskiej. Kamienica jest murowana z kamienia, została zbudowana na rzucie dwutraktowym z niesymetrycznie umieszczoną sienią sklepioną kolebkowo. Elewacja frontowa kamienicy jest trójosiowa, neorenesansowa z wyraźnie zaznaczonymi parapetami i nadprożami w formie gzymsu, wydatnym profilowanym gzymsem pod okapem i skromniejszym gzymsem , międzykondygnacyjnym. Kamienicę zdobi kamienny portal z czerwono-różowego zlepieńca parczewskiego i kamienia wapiennego, który datowany jest na koniec wieku XVI. Konstrukcja złożona jest z pary czworobocznych węgarów dźwigających archiwoltę wspartych na profilowanych podstawach zwężających światło bramy. W osi archiwolty umieszczono klucz z reliefową dekoracją w formie kolistej tarczy. Węgary i archiwoltę wykonano ze zlepieńca parczewskiego, natomiast elementy dekoracyjne w postaci baz, pseudokapiteli, węgarów oraz klucza w osi łuku z jasnego kamienia wapiennego (prawą bazę wykonano wtórnie ze zlepieńca). Portal ten stanowi realizację cechowego warsztatu kamieniarzy i muratorów, nawiązującą do wzorów manieryzmu północnego o czym świadczy ascetyczny detal oraz dekoracyjne zróżnicowanie kolorystyczne (schyłek XVI w.). Kamienica wymaga zarówno badań architektonicznych jak i studiów konserwatorskich, oraz remontu.

Obiekt dostępny z zewnątrz, wewnątrz w części mieszczącej lokale usługowo-handlowe w godzinach ichpracy.

Oprac. Tomasz Woźniak, OT NID w Krakowie, 17.07.2015 r.

Bibliografia

  • Beiersdorf Z., Zgrzebnicka J., Olkusz/woj. krakowskie/, Studium historyczno-urbanistyczne wykonane na zlecenie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Olkuszu, Kraków 1972, mps w archiwum OT NID w Krakowie
  • Decyzja nr (st. rej. Nr A-686) A-947/M, w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków nieruchomych województwa krakowskiego z dnia 20-02-1960, archiwum MWKZ Kraków
  • Dziechciarz O., Przewodnik po ziemi olkuskiej, t. I, Olkusz, 2002
  • Kiryk F., Kołodziejczyk R., (red.) Dzieje Olkusza i regionu olkuskiego, t. I-II, Warszawa, Kraków, 1978
  • Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
  • Leśniak W., Olkuska Bazylika św. Andrzeja na tle dziejów miasta i parafii, Olkusz 2006
  • Nowakowski A., A. Basista A., Karta ewidencyjna tzw. „zielona”, Olkusz, dom Rynek 26, 1959, Archiwum WUOZ Kraków

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kamienica
  • Chronologia: XV w. (?)
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Rynek 26, Olkusz
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. olkuski, gmina Olkusz - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy