Budynek dawnego starostwa, Olkusz
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Budynek dawnego starostwa w Olkuszu jest obiektem o znaczących walorach architektonicznych i historycznych dla lokalnej społeczności. Stanowi dobry przykład XIX w. architektury municypalnej wpisanej w średniowieczny układ urbanistyczny Olkusza.

Historia

Budynek dawnego starostwa wzniesiony został w 1826 r. w stylu klasycystycznym, jako siedziba władz administracyjnych nowoutworzonego obwodu olkuskiego. Obejmuje on teren czterech średniowiecznych działek lokacyjnych. Dawniej, na pierwszej od strony kościoła (od zach.), mieściła się w końcu XVI w. mennica królewska, w której bito monety z olkuskiego srebra (talary, szelągi, grosze i trojaki. Na 3 działce, po lewej stronie wejścia do dzisiejszego budynku, w kamienicy dworzanina królewskiego, krakowskiego wielkorządcy, zwierzchnika mennic królewskich i żupnika olkuskiego Josta Ludwika Decjusza, znajdowała się siedziba władz górniczych. Odbywały się w niej posiedzenia sądu górniczego, mieściło się tu archiwum i więzienie żupne (zapewne w piwnicach do dziś w dużej mierze zachowanych). Badania archeologiczne prowadzone na terenie dawnego starostwa w latach 1990, 1992-93 zaowocowały odkryciem reliktów architektury średniowiecznej na zapleczu budynku i oddzielnym wpisem do rejestru zabytków tychże wraz ze średniowiecznymi fundamentami budynku. Obiekt jest obecnie nieużytkowany. Wiosną 2015 r. wykonano doraźną konserwację elewacji frontowej i zachodniej, powstrzymującą odpadanie tynku.

Opis

Budynek dawnego starostwa w Olkuszu (Rynek 4) jest usytuowany w pdołudniowej pierzei Rynku, w jego południowo-zachodnim narożniku. Budynek zajmuje działkę siedliskową o kształcie wydłużonego prostokąta, jest posadowiony na 4 średniowiecznych parcelach. Jest piętrową, podpiwniczoną budowlą murowaną z cegły i kamienia, z poddaszem, otynkowaną. Wzniesiony został na planie wydłużonego prostokąta jako szerokofrontowy, symetryczny z przechodnią sienią, dwutraktowy, z szeregowym układem pomieszczeń. Piwnice ceglano-kamienne są sklepione kolebkowo, wychodzą w części wschodniej poza obrys budynku, z korytarzem prowadzącym ponoć w przeszłości do kamienicy Myszkowskich. Pomiędzy komorami piwnicznymi zachował się późnogotycki portal okrągłołukowy z XVI w. Na parterze, w części wschodniej zachowały się sklepienia murowane krzyżowe, w pozostałych częściach budynku występują stropy płaskie murowane i żelbetowe. Dach starostwa jest wielospadowy i stosunkowo niski, kryty blachą ocynkowaną. Częściowo zachowała się stolarka drzwiowa i okienna z czasów budowy starostwa. Fasada (od północy) jest symetryczna 13 osiowa, 3 osie środkowe ujęto w pilastry w formie pseudoryzalitu. Na osi środkowej ryzalitu znajduje się wejście, zamknięte łukiem odcinkowym, ujęte w pilastry. Nad wejściem znajduje się okno portfenetrowe z balkonem a nad ryzalitem trójkątny szczyt. Okna we wszystkich elewacjach ujęte są w proste opaski, na parterze, dodatkowo, z kluczami. Parter otynkowany w pasy tworzy cokół, podziały poziome poprowadzone są w formie gzymsu kordonowego i koronującego-konsolkowego.

Obiekt dostępny z zewnątrz.

Oprac. Tomasz Woźniak, OT NID w Krakowie, 29.06.2015 r.

Bibliografia

  • Beiersdorf Z., Zgrzebnicka J., Olkusz/woj. krakowskie/, Studium historyczno-urbanistyczne wykonane na zlecenie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Olkuszu, Kraków 1972, mps w archiwum OT NID w Krakowie
  • Decyzja nr (05-07-1983 r., nr rejestru [st. rej. Nr A- 1299/83] A-945/M), w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków nieruchomych województwa katowickiego z dnia 05-07-1983, archiwum MWKZ Kraków
  • Dziechciarz O., Przewodnik po ziemi olkuskiej, t. I, Olkusz, 2002
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. I, Województwo krakowskie, z. 12, Powiat olkuski, oprac. Kutrzebianka Kazimiera, Warszawa 1951
  • Kiryk F., Kołodziejczyk R., (red.) Dzieje Olkusza i regionu olkuskiego, t. I-II, Warszawa, Kraków, 1978
  • Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
  • Leśniak W., Olkuska Bazylika św. Andrzeja na tle dziejów miasta i parafii, Olkusz 2006
  • Śledzikowski T., Karta ewidencyjna, tzw. „biała”, Olkusz, budynek starostwa, Rynek 4, 1999, Archiwum WUOZ Kraków

Informacje ogólne

  • Rodzaj: budynek użyteczności publicznej
  • Chronologia: 1 poł. XIX w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Rynek 4, Olkusz
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. olkuski, gmina Olkusz - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy