Historia

Świątynia wzniesiona została w latach 1905-1908 według projektu Oskara Hossfelda i budowniczego Hudemanna, w sąsiedztwie siedemnastowiecznego, drewnianego kościoła filialnego pod tym samym wezwaniem, na parceli zajmowanej dotąd przez organistówkę i szkołę oraz na działkach prywatnych. Budowa nowego kościoła związana była ze staraniami o utworzenie pierwszej parafii na terenie Miasteczka Śląskiego. W 1954 roku budynek rozbudowany został o drugą zakrystię od zachodu.

Opis

Kościół usytuowany jest na działce położonej w tylnej części zachodniego bloku przyrynkowego, w sąsiedztwie drewnianej świątyni z 1666 roku. Teren przykościelny częściowo otoczony jest wapiennym murem z początku XX wieku, a od strony ul. Dworcowej ogrodzeniem z kamiennych słupków łączonych z metalowymi przęsłami. Kościół skierowany frontem ku północy, do ul. Dworcowej jest obiektem murowanym z kamienia wapiennego (dolna strefa) i cegły, neogotycki, nieorientowany, z trójprzęsłową nawą, węższym, jednonawowym, zamkniętym trójbocznie prezbiterium od południa, przylegającą do niego od wschodu zakrystią z lożą rady parafialnej na piętrze oraz drugą, wtórną zakrystią od zachodu, z kwadratową wieżą od południa i dwiema okrągłymi wieżyczkami schodowymi od południa i północnego wschodu, oskarpowany. Część nawowa kryta jest wysokim dachem dwuspadowym, a prezbiterium osobnym, niższym dachem wielospadowym o wydłużonych połaciach nad zakrystiami, o poszyciu z dachówki karpiówki. Wieża zwieńczona jest wysokim hełmem namiotowym z poszyciem z blachy, a obie wieżyczki schodowe hełmami stożkowymi z poszyciem z blachy (północna) i dachówki (południowa).

Poszczególne elewacje korpusu nawowo-prezbiterialnego, wieży i zakrystii wschodniej cechują się wyeksponowanym kamiennym, wykonanym z wapiennych ciosów, licem cokołu i strefy przyziemia oraz ceglanym licem wyższych stref, z kolei elewacje wieżyczek schodowych i zakrystii zachodniej licowane są wyłącznie cegłą. Elewacja frontowa (północna) jest trójdzielna, złożona z właściwej elewacji korpusu kościoła, elewacji wieży oraz partii wieżyczki schodowej. Fasada jest szczytowa, jednoosiowa, ujęta w narożnikach parami poprzecznych i wzdłużnych szkarp, zwieńczona trójkątnym szczytem, z szerokim, ostrołukowym otworem wejściowym. Wejście ujęte jest ceglanym uskokowym portalem, złożonym z laskowania i archiwolt, zwieńczonym wimpergą z dwiema nadwieszonymi służkami. Nad portalem rozmieszczone są symetrycznie dwie okrągłe blendy z podziałami kratowymi. Szczyt fasady jest trójkątny, pseudoschodkowy, otynkowany, opięty rytmicznie rozmieszczonymi, ceglanymi sterczynami wychodzącymi ponad krawędzie szczytu. Elewacja partii wieżowej, częściowo przesłonięta wieżyczką schodową, w dolnej partii artykułowana jest dwoma niewielkimi, ostrołukowo zamkniętymi otworami okiennymi na dwóch poziomach, a w górnej partii trzema wydłużonymi, tynkowanymi blendami zamkniętymi ostrołukowo, z wypełnieniem stylizowanym na maswerk. Nad nimi znajduje się szeroka, otynkowana listwa i kwadratowa tarcza zegarowa. Elewacja wieżyczki schodowej artykułowana jest niewielkimi otworami doświetlającymi od wschodu i w górnej strefie. Elewacja boczna (wschodnia) jest czterodzielna, złożona z partii wieżowej, nawowej, zakrystyjnej i wieżyczki schodowej. Dwudzielna partia nawowa opięta jest trzema szkarpami, artykułowana w obu osiach parami wąskich, ostrołukowych otworów okiennych i umieszczonym nad nimi oculusem, ujętymi ostrołukowymi, otynkowanymi blendami z wypełnieniem stylizowanym na maswerk, analogicznie jak w wieży.

Partia wieży w przyziemiu jest jednoosiowa, z szerokim ostrołukowym wejściem ujętym ceglanym portalem w formie uskokowo rozmieszczonych laskowań i archiwolt, poprzedzonym kilkustopniowymi schodami. Nad portalem znajduje się niewielka, zamknięta trójlistnie nisza w ceglanym, uskokowym obramieniu, zamkniętym trójkątnie, ujętym służkami i dekoracją z czołganków. W niszy umieszczona jest figura św. Jana Nepomucena. W górnej strefie elewacji znajdują się trzy wydłużone blendy, analogiczne jak w elewacji północnej. Nad nimi umieszczona jest szeroka, otynkowana listwa i kwadratowa tarcza zegarowa. Południowa elewacja wieży rozwiązana analogicznie. Dwuosiowa partia zakrystii ujęta jest narożnymi, niskimi szkarpami, artykułowana dwiema ostrołukowymi wnękami okiennymi z trójdzielnym podziałem, w tym parą wąskich okien i otynkowaną blendą w zwieńczeniu. W bocznej (północnej) elewacji zakrystii znajduje się otwór wejściowy zamknięty łukiem odcinkowym, poprzedzony schodami. Dwudzielna elewacja boczna (zachodnia) złożona jest z partii nawowej i zakrystyjnej. Partia nawowa jest trójdzielna, opięta czterema szkarpami, artykułowana we wszystkich trzech osiach parami wąskich, ostrołukowych otworów okiennych i umieszczonym nad nimi oculusem, ujętymi ostrołukowymi, otynkowanymi blendami z wypełnieniem stylizowanym na maswerk. Dwuosiowa partia zakrystii artykułowana jest dwiema ostrołukowymi wnękami okiennymi z oknem zamkniętym łukiem odcinkowym i otynkowaną blendą w zwieńczeniu. Elewacja tylna (południowa) jest czterodzielna, złożona z partii prezbiterialnej, dwóch partii zakrystyjnych i partii wieżyczki schodowej.

Partia prezbiterialna, opięta dwiema przekątniowymi szkarpami, jest trójboczna, trójosiowa, artykułowana wydłużonymi otworami okiennymi zamkniętymi łukiem ostrym. Partia zakrystii wschodniej jest bezpodziałowa, ujęta przekątniową szkarpą. Partia zakrystii zachodniej artykułowana jest wąskim otworem wejściowym zamkniętym łukiem odcinkowym, poprzedzonym schodami. Stolarka drzwiowa zewnętrzna od strony frontowej i w wieży jest historyczna, dwuskrzydłowa, deskowa, z kutymi zawiasami. Stolarka drzwiowa wewnętrzna jest również historyczna, w konstrukcji ramowo-płycinowej. Ślusarka okienna w nawie i prezbiterium ma wypełnienie witrażowe. Wnętrze kościoła składa się z jednej nawowy krytej trójprzęsłowym sklepieniem krzyżowo-żebrowym oraz zamkniętego trójbocznie prezbiterium ze sklepieniem zbliżonym do sieciowego, oddzielonymi ostrołukową tęczą. Ceglane żebra sklepienne w części nawowej oparte są na wspornikach, nadwieszonych na przyściennych filarach, a w części prezbiterialnej przechodzą w nadwieszone służki. Nad zakrystią wschodnią znajduje się empora otwarta do prezbiterium łukiem pełnym, z drewnianą, pełną, płycinową barierą na wspornikach. W północnej części nawy mieści się drewniany chór muzyczny na czterech słupach o kręconych trzonach, z płycinową balustradą. W przyziemiu wieży zlokalizowana jest kruchta, a od strony frontowej wydzielony przedsionek. Wyposażenie świątyni jest w znacznej mierze historyczne, neogotyckie, z początku XX wieku. Składa się m.in. z ołtarza głównego z płaskorzeźbą Wniebowzięcia NMP i obrazem Matki Bożej Bolesnej z 1669 roku (sukienka z ok. 1700 roku, liczne wota z XVII i XVIII wieku), ołtarzy boczne św. Barbary i Matki Bożej Różańcowej, drewnianej ambony, kamiennej chrzcielnicy, konfesjonału, ławek, stacje Drogi Krzyżowej z 1912 roku. 

Oprac. Agnieszka Olczyk, OT NID w Katowicach, 10.02.2026 r.