Historia

Historia założenia dworskiego w Łękach Górnych sięga zapewne jeszcze XV-XVI wieku, gdy miejscowy dwór był budowlą obronną. Budowę dworu pod koniec XVI wieku, prawdopodobnie na miejscu starszej budowli, przypisuje się Janowi Tarle, właścicielowi Łęk Górnych od 1540 roku, jednak wyraz artystyczny dwór zawdzięcza Jerzemu Mniszchowi z Wielkich Kończyc, dworzaninowi Zygmunta Augusta i zięcia Jana Tarły. Po Mniszchach właścicielami dworu w XVII wieku byli Romerowie, od lat 30. XVIII wieku do lat 60. XIX wieku Lubienieccy, później m.in. Bobrowscy, Walery Brzozowski, zaś ostatnim przedwojennym właścicielem był Jan Artwiński. Dwór został ok. połowy XIX wieku przebudowany w celu ponownego przystosowania go do funkcji mieszkalnej i reprezentacyjnej. Mapa katastralna z połowy XIX wieku zarejestrowała w sąsiedztwie dworu: kilka budynków, zgrupowanych wokół dziedzińca z owalnym gazonem, park z częścią geometryczną oraz folwark z licznymi zabudowaniami. Pod koniec XIX wieku Brzozowscy przeprowadzili restaurację dworu, przekształcili portyk kolumnowy pod tarasem na zabudowany przedsionek, a w latach 20. XX wieku powiększono budynek o parterową przybudówkę od strony północnej.

Duże zmiany zaszły w zespole dworskim w 2. połowie XX wieku, po nacjonalizacji majątku. Zabudowa folwarczna została rozebrana a park zaśmiecony i zdegradowany licznymi, ahistorycznymi nasadzeniami. W kilku powojennych latach w budynku dworu funkcjonowała szkoła i ośrodek wakacyjny, następnie wiejski ośrodek zdrowia. Po zmianie właściciela w 2006 roku zespół dworski poddano pracom konserwatorskim i rewitalizacyjnym, przywracającym mu charakter rezydencji. W sąsiedztwie dworu, na miejscu odnotowanego na historycznych mapach obiektu, wzniesiono budynek o tradycyjnej formie, uzupełniający współczesne funkcje założenia. Za prace, przeprowadzone w latach 2007-2011, właściciele zespołu dworskiego zostali uhonorowani w 2013 roku nagrodą w ogólnopolskim konkursie Generalnego Konserwatora Zabytków „Zabytek Zadbany” w kategorii „utrwalenie wartości zabytkowej pojedynczego obiektu”.

Opis

Zespół dworski położony jest w środkowej części wsi, na północnym stoku wzniesienia, opadającego łagodnie ku stawom umiejscowionym w dolinie. Z zabudowy dworskiej zachował jedynie dwór, który otoczony jest zielenią parkową. Przy wjeździe do zespołu znajduje się domkowa kapliczka przydrożna.

Dostęp do obiektu ograniczony. Zespół dworski jest własnością prywatną, niedostępny.

Oprac. Barbara Potera, NID OT w Rzeszowie, 08.04.2025 r.