Historia

Budowę dworu rozpoczęto pod koniec XVI wieku, prawdopodobnie na miejscu starszej budowli znajdującej się w Łękach Górnych. Przypisuje się ją Janowi Tarle, podczaszemu królewskiemu, właścicielowi Łęk Górnych od 1540 roku. Jednak wyraz artystyczny dwór zawdzięcza Jerzemu Mniszchowi z Wielkich Kończyc, który był zięciem Jana Tarły i dworzaninem Zygmunta Augusta. Po Mniszchach właścicielami dworu w XVII wieku byli: Romerowie (od lat 30. XVIII wieku do lat 60. XIX wieku) później Lubienieccy i Bobrowscy a następnie Walery Brzozowski. Ostatnim przedwojennym właścicielem był Jan Artwiński. Dwór wybudowany jako budowla o charakterze obronnym został około połowy XIX wieku przebudowany w celu ponownego przystosowania go do funkcji mieszkalnej i reprezentacyjnej. Zaaranżowano wówczas w poddaszu dodatkową kondygnację mieszkalną, zamurowano strzelnice i wprowadzono w ich miejsce okna. Do fasady dworu dobudowano ganek, nad którym urządzono niewielki taras widokowy. Przebudowano także wnętrze, zlikwidowano tunelowe korytarze w grubości muru północnej ściany oraz przebudowano schody. Pod koniec XIX wieku Brzozowscy przeprowadzili restaurację dworu, przekształcili portyk kolumnowy pod tarasem na zabudowany przedsionek, a w latach 20. XX wieku powiększono budynek o parterową przybudówkę od strony północnej.

Dwór zachował zasadniczą bryłę z czasów budowy. Podczas prac konserwatorskich prowadzonych po 2007 roku zmodernizowano jedynie nieco północną przybudówkę, odrestaurowano także wnętrza doprowadzając cały obiekt do wzorowego stanu. Za prace przeprowadzone w latach 2007-2011, właściciele dworu zostali uhonorowani w 2013 roku nagrodą w ogólnopolskim konkursie Generalnego Konserwatora Zabytków „Zabytek Zadbany” w kategorii „utrwalenie wartości zabytkowej pojedynczego obiektu”.

Opis

Dwór wzniesiono na rzucie prostokąta z sienią na osi, dwoma traktami poprzecznymi i trzema podłużnymi. Prostopadłościenna, czterokondygnacjowa bryła przekryta dachem dwuspadowym urozmaicona jest od frontu przedsionkiem z tarasem na piętrze oraz dobudówką z przeszklonym dachem pulpitowym od północy. Elewację frontową - południową dworu rozplanowano jako pięcioosiową, wschodnią i zachodnią jako dwuosiowe. Na elewacjach widoczna jest dekoracja w postaci pilastrów w wielkim porządku, obramień okiennych, nadokienników oraz gzymsu kordonowego. Przedsionek w elewacji frontowej: boniowany w narożnikach z pięcioma przeszkleniami stanowi podstawę tarasu z prostą, metalową balustradą osadzoną w murowanych słupkach w narożach. Ozdobą krótszych elewacji są wnękowe szczyty wolutowe, z rytmem pilastrów korynckich, konchami, sterczynami po bokach oraz przyczółkami z popiersiami: Boga Ojca-Stwórcy Świata i Chrystusa-Zbawiciela Świata. We wnętrzach zachowane są oryginalne elementy, m.in.: sklepienia sieni, klasycystyczny piec w sieni, stropy belkowe, renesansowy fryz w sali reprezentacyjnej i drewniane schody.

Dostęp do obiektu ograniczony. Dwór jest własnością prywatną, funkcjonuje jako dom mieszkalny, niedostępny dla osób z zewnątrz.

Oprac. Barbara Potera, NID OT w Rzeszowie, 02.04.2025 r.