Historia

Pierwsza cerkiew w Królowym Moście powstała w 1870 roku w zaadaptowanej i rozbudowanej kaplicy katolickiej. Była to świątynia filialna parafii prawosławnej w Gródku, a od 1888 roku zarządzana przez archimandrytę monasteru w Supraślu. W 1900 roku powołano w Królowym Moście parafię, a w 1913 roku rozpoczęto budowę nowej świątyni, którą przerwano z powodu wybuchu I wojny światowej. Po 1918 roku parafię prawosławną zlikwidowano, a budynek cerkwi przeznaczono na cele gospodarcze. W latach 20. XX wieku czyniono starania o przywrócenie cerkwi do kultu. W 1928 roku świątynię odzyskano i podjęto prace naprawcze po zniszczeniach wojennych i prace wykończeniowe. Odzyskano część wyposażenia przechowanego w Gródku i Supraślu, a z cerkwi w Grodnie sprowadzono ikonostas. W latach 1935-39 malarz Włodzimierz Wasilewicz pokrył wnętrze świątyni dekoracją malarską. W 1942 roku przywrócono parafię, a cerkiew została konsekrowana. Świątynia przetrwała II wojnę światową, choć zniszczony został dach budynku. W kolejnych latach cerkiew była remontowana i konserwowana. W listopadzie 1990 roku nieznani sprawcy włamali się do cerkwi, skradziono dziewięć ikon, ewangelię i wiele innych przedmiotów. Na ścianie świątyni znajduje się tablica poświęcona pierwszemu proboszczowi Włodzimierzowi Owczarewiczowi.

Opis

Cerkiew w Królowym Moście to budowla orientowana, wzniesiona w stylu eklektycznym. Do budowy użyto kamienia polnego i cegły. Świątynia zbudowana na rzucie wydłużonego krzyża greckiego, z prezbiterium zamkniętym półkolistą absydą oraz czworoboczną kruchtą od zachodu. Budowla trójdzielna, złożona z masywnej, wysokiej, prostopadłościennej nawy, do której od wschodu przylega niższa, zamknięta absydą część ołtarzowa z zakrystiami, zaś od zachodu – równy jej wysokości przedsionek na rzucie kwadratu, z kruchtami po bokach. Front świątyni tworzy prostopadłościenna, dwukondygnacyjna wieża z kruchtą w przyziemiu. Dachy świątyni wieńczą wieżyczki i kopułki z krzyżami. Elewacje oraz obramienia okien ozdobione ceglanymi fryzami, gzymsami kostkowymi, stylizowanymi arkadkami, łukami, okulusami i kolumienkami. Wnętrze zdobią malowidła ścienne z lat 1935-39 wykonane przez Włodzimierza Wasilewicza. Na ścianach nawy przedstawione są sceny biblijne, a w prezbiterium – scena Zmartwychwstania i dwie pary Apostołów namalowane po 1945 roku. Sprowadzony z Grodna ikonostas z początku XX wieku utrzymany jest w stylu neoruskim.

Zabytek dostępny. Cerkiew służy lokalnej społeczności prawosławnej. Można ją zwiedzać podczas nabożeństw lub po wcześniejszym umówieniu.

Oprac. Joanna Kotyńska-Stetkiewicz, dr Grzegorz Ryżewski, Oddział Terenowy w Białymstoku, 05.03.2025 r.