Stary Ratusz Podgórski, dawny Ratusz Miasta Podgórza, Zajazd Pod Białym Orłem, Kraków
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Stary Ratusz Podgórski, dawny Ratusz Miasta Podgórza, Zajazd Pod Białym Orłem

Kraków

photo

Gmach administracyjny świadczący o historii i przemianach ustrojowych tej części Krakowa. Stary Ratusz Podgórski jest znakiem przeszłości, pamiątką municypalnych funkcji nieistniejącego dziś miasta.

Historia

Kamienica została wzniesiona w miejscu starszej, mieszkalnej budowli na początku XIX wieku na potrzeby podgórskiego magistratu. Tzw. Stary Ratusz przeniesiono z sąsiedniego budynku Pod Czarnym Orłem (Rynek Podgórski 13), gdzie mieścił się od 1784. Po wzniesieniu nowego (1844-1815), bardziej reprezentacyjnego gmachu nowego ratusza (Rynek Podgórski 1), starą siedzibę magistrat opuścił. Tzw. Stary Ratusz, ok. 1851, w wyniku przebudowy został przekształcony w dworek-zajazd "Pod Białym Orłem". Podczas okupacji hitlerowskiej dom znalazł się w granicach getta. Od 1947 mieści się w budynku Zakład Witrażów i Oszkleń Braci Paczków. Oprócz witraży w pracowni wykonywano oszklenia, działały szlifiernia szkła i wytwórnia luster. W trudnym okresie stalinowskich lat 50. bracia zmuszeni byli podzielić pracownię, tworząc dwie współpracujące ze sobą firmy. Z czasem starych mistrzów zastąpili nowi. W 1973 pracę w firmie podjął Andrzej Cwilewicz, zięć Mieczysława, a w 1983 Krzysztof Paczka, syn Karola. Obie pracownie mają siedzibę przy Rynku Podgórskim 13, a od 1992 roku funkcjonują pod nazwą Pracownie Witraży Krzysztof Paczka, Andrzej Cwilewicz. W ciągu ponad 80-letniej działalności zakład zrealizował wiele witraży do obiektów sakralnych i świeckich w Polsce i na świecie. Firma współpracowała z licznymi znanymi artystami, takimi jak: Adam Bunsch, Józef Mehoffer, Wacław Taranczewski, Danuta i Witold Urbanowiczowie czy Wiktor Zin.

Budynek murowany, ukształtowany w stylu późnego neoklasycyzmu ok. 1851 w wyniku przebudowy pierwszego ratusza podgórskiego, wzniesionego na początku XIX w., kosztem budynku istniejącego tu wcześniej. Dworek-zajazd "Pod Białym Orłem", kryty przełamanym dachem, był przebudowywany w XIX i XX w. Nazwę obiekt wziął od efektownego, stiukowego heraldycznego orła, umieszczonego z tympanonie nad wejściem. Renowacji wymagał w 1862, kiedy pożar w oberżach „Pod Jeleniem” i „Czarnym Orłem” zniszczył 10 domów „ku mostowi na Wiśle”, a zajazd „Pod Białym Orłem” ostał się z uszkodzonym dachem i nadwątloną ścianą łączącą. Po 1947 budynek został dostosowany do potrzeb pracowni witrażowniczych.

Opis

Budynek prywatny, niedostępny dla zwiedzających. Wstęp możliwy jest tylko do pomieszczeń parterowych, w godzinach otwarcia sklepów oraz dla klientów pracowni witraży.

Oprac. Roman Marcinek, OT NID w Krakowie, 20.03.2015 r.

Bibliografia

  • Baliński M., Lipiński T., Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym [...], t. II, Warszawa 1885.
  • Bardel F., Miasto Podgórze, jego powstanie i pierwszych 50 lat istnienia, Kraków 1901.
  • Cholewka M., Dzieje parafii św. Józefa w Krakowie-Podgórzu [w:] Podgórze - dzieje duchowości i tolerancji. Materiały z sesji naukowej, Kraków 2006.
  • Chrzanowski T., M. Kornecki, Sztuka ziemi krakowskiej, Kraków 1982.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. I, Województwo krakowskie, pod red. J. Szablowskiego, Warszawa 1953, s. 524-525.
  • Marcinek R., Rynek Podgórski. Studium historyczne, Kraków 2009
  • Rożek M., Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa, Warszawa-Kraków 2000, s. 534-538
  • Wolne, królewskie miasto Podgórze, Płaszów, Rybitwy, Przewóz. Zarys przemian historycznych, oprac. zbiorowe pod redakcją J. Żółciaka, Kraków 1996
  • Zabytki architektury i budownictwa w Polsce. Kraków, oprac. Olga Dyba, Waldemar Brzoskwinia (obiekty obronne), Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków, Warszawa 2007
  • Estreicher K., Kraków. Przewodnik dla zwiedzających miasto i jego okolice, Kraków 1938.
  • Krasnowolski B., Podgórze [w:] Atlas Historyczny Miast Polskich, tom V Małopolska, red. Z. Noga, Kraków 2007.
  • Mańkowska-Jurczak J., Beiersdorf Z., Kraków - Stare Podgórze. Studium analityczno-konserwatorskie zabytkowej zabudowy w układzie przestrzennym Starego Podgórza, Kraków 1976; archiwum PKZ Kr 399.
  • Podgórze w dziejach wielkiego Krakowa. Materiały sesji naukowej, Kraków 2000
  • Rusińska S., Beiersdorf Z., Kraków - Stare Podgórze. Studium historyczno-urbanistyczne, Kraków 1977-1978; archiwum PKZ Kr 144.
  • Swaryczewska M., Żółciak J., Żółciak K., Grodziska K., Rynek Podgórski. Studium historyczno-kompozycyjne zieleni z koncepcją projektową, Kraków 1990-1991. Archiwum WUOZ w Krakowie nr 16394/91.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: ratusz
  • Chronologia: początek XIX wieku
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Rynek Podgórski 14, Kraków
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. Kraków, gmina Kraków
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy