Kamienica Pod Jaszczurką, Kraków
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kamienica Pod Jaszczurką

Kraków

photo

Jedna z kamienic krakowskiego Rynku Głównego. Historycznie, a przez pewien czas także strukturalnie i własnościowo związana z sąsiednią kamienicą nr 7. Jej nazwa bywa powszechnie przekręcana i nazwa klubu studenckiego, zdominowała nazwę historyczną.

Historia

W średniowieczu, razem z sąsiednią kamienicą Montelupich, był częścią większego, reprezentacyjnego budynku (zob. Rynek Główny nr 7). W II połowie XIV w kamienice zostały rozdzielone. I to z tego okresu pochodzą łukowo-żebrowe, dziewięciopolowe sklepienia parteru. O podziale nieruchomości w początkach XVI w. kamienica należał do rodziny Krupków, a później znalazła się w rękach aptekarskiego klanu Scheinbornów i ich powinowatych. W domu Pod Jaszczurką mieściła się wspólna apteka. Następnym właścicielem domu, w 1595 był aptekarz Szymon Rhonenberg; później w latach 1607-1618 jego syn i rajca miejski Abraham Ronenberg, zmarły w 1637. Kiedy w XVII w. kamienica znalazła się (wraz z nr 7) w rękach Bractwa Włoskiego (1680-1789), zaczęła się jej powolna pauperyzacja. Stała się czynszówką z licznymi składami i sklepami należącymi do Bartschów i Fuchsów. Bractwo włoskie czyli tzw. "Konfraternia włoska" było potężnym stowarzyszeniem narodowo-religijnem, którego majątek składał się z rynkowych domów nr 7, 8 i 10. Z chwilą przeniesienia siedziby królewskiej do Warszawy, wyprowadziło się z Krakowa lub zubożało wiele rodzin włoskich, a w 2 połowie XVIII w., zamarło i Bractwo. Najpierw sprzedano najpierw dom nr 10, następnie kamienice nr 7, a w końcu, za zezwoleniem administratora diecezji krakowskiej, "dom bracki pod jaszczurkami". W 1789 kamienicę kupił Jan Kaspary za 13 tys. złp. W XIX w. Karol Treutler, zamożny hurtownik, scalił kamienice 7 i 8, fundując im wspólną fasadę, łącząc i wyposażając na nowo wnętrza. Na parterze znalazła siedzibę winiarnia Edwarda Fuchsa. W 1891 budynki znów rozdzielono. Córka Treutlera Anna, zamężna Helclowa, rozłączyła domy, i kamienicę „pod jaszczurkami," darowała Marii Orzechowskiej. Ale, choć rozdzielone, fasady nadal wykazują daleko idące podobieństwo. Nie zmieniono jednak układu wnętrz. Za to w 1906 dobudowano modernistyczną oficynę tylną (ul. Stolarska 5). Budynek główny remontowano w latach 1906 i 1926 (projekt fasady L. Wojtyczko), a w 1929 L. Wojtyczko i S. Żeleński zaprojektowali na I piętrze art-deco’wskie pomieszczenia dla banku. Od 1960 mieści się tu klub Pod Jaszczurami, jeden z najstarszych klubów studenckich w Polsce. Odbywają się tu koncerty, debaty polityczne, wystawy i inne imprezy. Do klubu przylegał awangardowy Teatr 38 (działał w latach 1956-1982). Od 2001 pieczę nad klubem sprawuje krakowski Instytut Sztuki.

Opis

Czterokondygnacyjna i czteroosiowa, klasycystyczna fasada właściwie pozbawiona jest ozdób. Tylko wydatne obramienia okien łamią panującą monotonię. Zachował się renesansowy portal do sieni, z średniowieczną zoomorficzną rzeźbą (oryginał od 1929 w muzeum); od wyobrażonej na niej jaszczurki pochodzi nazwa domu, nazwa o średniowiecznej metryce. W 1954, podczas prac konserwatorskich w oficynie bocznej odsłonięto dwie renesansowe kolumny międzyokienne.

Obiekt dostępny w różnej formie; z zewnątrz bez ograniczeń, wewnątrz, w godzinach pracy placówek handlowych.

Oprac. Roman Marcinek, OT NID w Krakowie, 20-07-2017 r.

Bibliografia

  • Encyklopedia Krakowa, Warszawa - Kraków 2000.
  • Fabiański M., Purchla J., Historia architektury Krakowa w zarysie, Kraków 2001
  • Komorowski W., Sudacka A., Rynek Główny w Krakowie, Ossolineum 2008
  • Łuszczkiewicz W., Sukiennice krakowskie. Dzieje gmachu i jego obecnej przebudowy, Kraków 1899
  • Marcinek R., Kraków, Kraków 2001
  • Rożek M., Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa, Kraków 1993

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kamienica
  • Chronologia: 1300 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Rynek Główny 8, Kraków
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. Kraków, gmina Kraków
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy