Budynek dawnego Hotelu Polskiego, ob. Państwowy Teatr im. Stanisława Żeromskiego, Kielce
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Budynek dawnego Hotelu Polskiego, ob. Państwowy Teatr im. Stanisława Żeromskiego

Kielce

photo

Obiekt jest ważnym przykładem budownictwa użyteczności publicznego z 2. połowy XIX wieku w Królestwie Polskim, imponujący skalą i rozwiązaniami użytkowymi oraz pozostający w pierwotnej formie i funkcji.

Historia

Budynek teatru powstał w latach 1877-1878, przy ówcześnie niedawno wytyczonej, nowej reprezentacyjnej ulicy miasta nazwanej ulicą Konstantyna (obecnie ulica Sienkiewicza). Projekt wykonał Franciszek Ksawery Kowalski - ówczesny budowniczy gubernialny. Budowę finansowała grupa przedsiębiorców, której przewodził kielecki przemysłowiec i filantrop Ludwik Stumpf. Przebiegała ona sprawnie i szybko, co było szeroko komentowane w ówczesnej prasie i kręgach towarzyskich. Teatr nazwano od imienia fundatora „Teatrem Ludwika”, a pierwsze przedstawienie odbyło się w styczniu 1879 roku. Obiekt mieścił sale teatralną na 700 osób oraz część hotelową (nazwaną Hotelem Polskim) z pokojami gościnnymi a w podwórzu ze stajnią i wozownią. Był to w owym czasie największy gmach w Kielcach i jeden z najnowocześniejszych teatrów w Królestwie Polskim. Teatr działa tu nieprzerwanie do dziś; a do lat 30. XX wieku pełnił rolę głównego ośrodka kultury miasta. Odbywały się tu nie tylko przedstawienia, ale też wspaniałe bale, przyjęcia i maskarady. Kolejni, przeważnie żydowscy, właściciele i spadkobiercy utrzymywali pierwotną funkcję, ale zmieniała się nazwa - po I wojnie światowej był to Teatr Żołnierski, przemianowany wkrótce na Teatr Polski w Kielcach. Po II wojnie światowej władza ludowa przejęła teatr (po zaginionych lub zgładzonych właścicielach) na podstawie dekretu „o majątkach opuszczonych i porzuconych” i przekazała w zarząd właśnie powołanemu Państwowemu Teatrowi im. Stefana Żeromskiego w Kielcach. Pod trochę zmieniona nazwą - Teatr im. St. Żeromskiego - funkcjonuje do dziś; obecnie jako wojewódzka instytucja samorządowa. W międzyczasie Skarb Państwa stał się większościowym właścicielem obiektu i czynione są starania o wykup lub przejęcie całej własności. Poważny remont przeszedł w latach tuż powojennych, prawdopodobnie wtedy dokonano jedynej istotnej ingerencji w elewację frontową likwidując znajdujące się w części zachodniej sutereny i wprowadzając tu podział pomieszczeń stropem pośredniej kondygnacji. Ulokowano w tej części pomieszczenia administracyjne i lokal handlowy. Od początku XIX wieku prowadzone są sukcesywnie prace remontowe i modernizacyjne - według wielobranżowej koncepcji opracowanej w 1997 roku przez architekta Włodzimierz Pedrycza. Wykonano m.in. remont i odnowienie elewacji frontowej (w 2003 roku), wymianę widowni i nad nią stropu (w 2008 roku) oraz zmodernizowano oficynę zachodnią (w 2013 roku). Obecna sala przewidziana jest na około 300 osób, w pozostałej części budynku frontowego znajduje się mała sala, halle, pom. administracyjne; na podwórzu w oficynach funkcjonują garderoby, warsztaty i mieszkania służbowe.

Opis

Budynek kształtuje pierzeję północną środkowej części ulicy Sienkiewicza (obecnie główny deptak miejski). Występuje tu w zasadzie zespół budynków - z frontowym gmachem teatru oraz oficynami zgrupowanymi wokół dziedzińca dostępnego brama przejazdową. Główny budynek zachował się w oryginalnym kształcie. Jest to dwupiętrowa, podpiwniczona kamienica, z piętnastoosiową eklektyczną fasadą luźno nawiązującą do renesansu. Trzy środkowe oraz skrajne osie są lekko zryzalitowane; wyróżniono je półkoliście sklepionymi oknami i pionowymi podziałami tworzonymi przez pilastry oraz półkolumny. Całość wieńczy rozbudowany gzyms, a poziom parteru jest zaakcentowany pseudoboniowaniem. Oś fasady wyznacza brama przejazdowa, po bokach której rozmieszczono komunikację - schody. Stronę zachodnią, na wysokość pięter i poddasza zajmuje sala teatralna (ze sceną, lożami i „jaskółkami”), a po stronie wschodniej znajdują się obecnie pomieszczenia uzupełniające funkcje teatru (dawniej część hotelowa); w miejscu dawnej restauracji jest teraz lokal handlowy. We wnętrzach obiektu zwracają uwagę oryginalne elementy wystroju - żeliwna konstrukcja i wykończenie balkonów oraz żeliwne reprezentacyjne schody do foyer teatru; scenę zdobią dwie kariatydy dźwigające gzyms. Atmosfera wnętrza jest oryginalna i niepowtarzalna - na pewno warta zachowania. Substancję budynku stanowią: tynkowane ceglane i kamienne ściany, przeważnie drewniane stropy i więźba dachowa drewniana pod dwuspadowym dachem krytym blachą.

Zabytek ogólnodostępny z zewnątrz (jako budynek w pierzei ulicznej), wewnątrz dostępny w godzinach pracy teatru.

Oprac. Włodzimierz Pedrycz, OT NID w Kielcach, 29.10.2014 r.

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna: - Budynek Teatru,  oprac. E. Traczyński 2005 [Archiwum Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach i Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie].
  • Adamczyk J. L., Przewodnik po zabytkach architektury i budownictwa Kielc, Kielce 1997.
  • Książkiewicz A., Żeliwne elementy ozdobne budynków i mała architektura żeliwna, „Renowacje i Zabytki” 2012, nr 44 (4/2012), s. 62-69.
  • Machniccy E. i J., Tradycje hotelarskie w Kielcach do II wojny światowej, „Dedal. Świętokrzyski Magazyn Kulturalno-Artystyczny” 2006, nr 4, s. 22-27.
  • Oborny A.., Sztuki plastyczne i architektura w XIXw., w „ Kielce przez stulecia”, Kielce 2014.
  • Pazdur J., Dzieje Kielc 1864—1939, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1971.
  • Szczepański J., Architekci i budowniczowie. Materiały, Warszawa-Kraków 1990, s.74-77.
  • Wrońska-Gorzkowska R., Gorzkowski E., Album kielecki. Starówka. Przewodnik, cz. II, Kielce 1996.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: budynek użyteczności publicznej
  • Chronologia: 1877-1878 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Sienkiewicza 32, Kielce
  • Lokalizacja: woj. świętokrzyskie, pow. Kielce, gmina Kielce
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy