Obecnie zachowane są tylko fundamenty obiektów zamku i relikty kamiennych murów, ale nadal jest to jedna z głównych atrakcji krajoznawczych Gór Złotych.

Historia

Zamek Karpień został zbudowany na pocz. XIV w., może na miejscu starszego grodu. Wzniesiono go przy odnodze traktu handlowego łączącego Lądek z Javornikiem, obecnie w Czechach. Zamek wzmiankowany był po raz pierwszy w 1346 r., kiedy to podarowany został panom von Glubos. Był lokalnym ośrodkiem administracyjnym ze względu na usytuowanie w centrum dużego kompleksu dóbr na Ziemi Kłodzkiej, tzw. państewka karpieńskiego. A po 1353 r., po włączeniu tych dóbr do posiadłości Korony Czeskiej zamek stanowił już zapewne element w systemie obrony Czech. W 1 poł. XV w. był wielokrotnie niszczony, m.in. w 1428 r., w czasie wojen husyckich. Wykorzystywał go też jako miejsce wypadowe Hinko Kruszyna z Lichnic, jeden z husyckich dowódców i możnowładca-rabuś. Zamek ponownie został zniszczony 1443 r. w trakcie akcji odwetowej prowadzonej przez wojska księcia ziębickiego i miast śląskich, ale jeszcze w XV w. był rozbudowywany. Jego ruiny wzmiankowano już w 1500 r., a ostatecznie zniszczono zamek w 1513 r., ponieważ ustawicznie korzystali z niego lokalni rabusie. Ok. 1580 r. ruiny rozbierano, a kamień wykorzystywano do prac budowlanych w uzdrowisku. Po 1621 r. teren z ruinami zamku powrócił do dóbr kameralnych, a w 1684 r. został sprzedany miastu Lądek. W końcu XVIII w. ruiny zamku zaczęły budzić zainteresowanie kuracjuszy z uzdrowiska, ponieważ rozciągały się stąd efektowne widoki na okolicę. W 1847 r. przeprowadzono pierwsze badania archeologiczne, a już przed 1865 r. przystosowywano ruiny zamku do celów turystycznych, i zbudowano na ich terenie centralny pawilon widokowy. Następnie w 1885 r. na podzamczu wzniesiono drewnianą wieżę widokową, którą rozebrano w 1899 r. W tym czasie, w latach 1882-1906 prowadzono także badania archeologiczne. Wówczas odsłonięto częściowo piwnice zamku i wnętrza w przyziemiu. Zachowane były wówczas jeszcze otwory oraz kolebkowe sklepienia niektórych pomieszczeń. Podejmowano próby rekonstrukcji układu i programu funkcjonalnego zamku, a w 1912 r. rekonstruowano niektóre fragmenty jego murów. Dzięki tym działaniom zamek Karpień jest najlepiej zachowanym ze wszystkich zamków Ziemi Kłodzkiej i łatwo dostępnym, ponieważ doprowadzono do niego drogi spacerowe. Teren zamku nie badany po 1945 r.

Opis

Ruiny zamku Karpień zlokalizowane na pd.-wsch. od Lądka Zdroju, na skalistym Karpiaku w Masywie Królówki w Górach Złotych, na zachód od Przełęczy Karpowskiej oraz na wysokości ok. 758 m n.p.m. Zamek z kamiennymi murami doprowadzonymi zapewne pierwotnie do wysokości 12 m zbudowany na skale. Rozplanowany na osi wsch.-zach. Złożony z zamku dolnego (podzamcza) i górnego. Zamek dolny o nieregularnym obrysie, wydzielony zewnętrznym murem obronnym z wieżą, obecnie zaznaczoną w jego obrysie. Na tak wydzielonej, wykutej w skale platformie rozlokowane dawniej budynki gospodarcze, stajnie i domy mieszkalne dla załogi zamku i czeladzi. Obecnie zachowane z nich relikty murów tzw. stajni. Na wschód od niej i poprzedzającego ją dziedzińca zlokalizowany zamek górny. Obwód jego murów obronnych wyznaczony na planie pięcioboku. Wjazd na mały, czworoboczny dziedziniec od pn. Po wsch. stronie dziedzińca wzniesiony jednotraktowy, dwudzielny budynek mieszkalny, dom pański, z którego zachowana piwnica i spiżarnia. Do tego budynku dobudowany prostopadle od pn.-zach. budynek drugi, mniejszy, także jednotraktowy, mieszkalny z pralnią, łaźnią i kuchnią. Od zachodu dziedziniec zamknięty stołpem (wieżą ostatecznej obrony), założonym na planie ćwierćkola. A od pd. dziedziniec wydzielony murem obronnym. Według historyków średniowieczny, górny zamek współtworzony także przez budynki drewniane, niektóre wnętrza w budynkach zamku górnego nakryte dawniej drewnianymi stropami, a dachy budynków kryte gontem. Przypuszczenie to wysnute na podstawie badań śladów pożarów, odkrytych w czasie prac wykopaliskowych.

Zabytek dostępny przez cały rok.

oprac. Iwona Rybka-Ceglecka, OT NID we Wrocławiu, 26-09-2015 r.