Historia

Wytyczenie placu na początku XX wieku zbiegło się z okresem intensywnego rozwoju gospodarczego oraz przestrzenno-budowlanego miasta. Impulsem do tych zmian była doskonała koniunktura w przemyśle węglowym, trwająca od końca XIX wieku. Prace nad owalnym zarysem placu, liniami zabudowy oraz parcelacją gruntów były zaawansowane już w 1905 roku, kiedy to przystąpiono do wznoszenia pierwszych obiektów.Proces zagospodarowania przestrzeni nie nastąpił jednak natychmiastowo. W pierwszej ćwierci XX wieku zabudowano jedynie parcele położone najbliżej ulic Stefana Żeromskiego i Bolesława Prusa. Powstały wówczas secesyjne, eklektyczne oraz wczesnomodernistyczne kamienice czynszowe (nr 1, 3–3a, 5, 13 i 15) z lokalami handlowo-usługowymi w parterach. W tym samym okresie wzniesiono wczesnomodernistyczny Gmach Brackiego Stowarzyszenia Zawodowego przy ul. Żeromskiego 23–25. Dalsze prace budowlane zostały przerwane przez wybuch I wojny światowej.

Przedwojenne parametry planistyczne oraz ustalenia formalne zachowały swoją ważność w drugiej połowie lat 20. XX wieku, gdy powstawała przeważająca część zabudowy placu. W latach 1925–1928 w środkowej części pierzei zachodniej wzniesiono zespół kamienic mieszkalno-handlowych nr 7, 9,11. Równolegle ukształtowano całą pierzeję wschodnią, którą wypełniły budynki mieszkalne pod numerami 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, a od północy plac zamknął monumentalny Gmach Prezydium Policji (nr 17). Powstała w tym okresie architektura zyskała formy modernistyczne, wzbogacone o ekspresjonistyczny detal. Ostatecznie ukształtowany zespół urbanistyczny wpisywał się w tworzoną po 1922 roku reprezentacyjną oś północ-południe. Ta nowa struktura przestrzenna – obejmująca Rynek oraz Plac Grunwaldzki, Plac Sobieskiego i Plac Akademicki – miała wymiar propagandowy. Odzwierciedlała ona nową rolę Bytomia jako jednego z kluczowych miast przygranicznych Republiki Weimarskiej, które wraz z Zabrzem i Gliwicami współtworzyło tzw. Trójmiasto. Dopełnieniem historycznej zabudowy tego rejonu stała się kamienica wzniesiona na przełomie lat 40. i 50. XX wieku. Zlokalizowano ją w północnej części działki, która pierwotnie przynależała do przedwojennego Gmachu Brackiego Stowarzyszenia Zawodowego (Knappschafts-Berufsgenossenschaft) przy ul. Żeromskiego 23–25.

Opis

Bezstylowy budynek mieszkalny w formie plomby zlokalizowany jest w południowo-wschodniej części Placu Akademickiego. Obiekt wpisano w zwartą zabudowę pierzei wschodniej, pomiędzy kamienicę nr 4 a narożny gmach przy ulicy Stefana Żeromskiego 23. Ten trzypiętrowy budynek o zwartej bryle wzniesiono na rzucie prostokąta, który od południa uzupełnia węższa przewiązka. Północną część obiektu nakrywa wysoki dach trójspadowy z facjatką od strony podwórza, natomiast partię południową obejmującą przewiązkę – niższy dach siodłowy. Połacie pokryto współczesną dachówką karpiówką w układzie w podwójną koronkę.

W wyniku współczesnych prac remontowych elewacje budynku zostały docieplone i otynkowane z zastosowaniem ahistorycznej kolorystyki. Elewacja frontowa od strony zachodniej jest sześcioosiowa i niesymetryczna, a jej rytm wyznaczają prostokątne otwory okienne oraz otwór drzwiowy umieszczony na trzeciej osi od północy. Z kolei elewacja tylna, skierowana na wschód, artykułowana jest prostokątnymi oknami oraz loggiami balkonowymi, które usytuowano na pierwszej osi od północy. Całość kompozycji dopełnia współczesna stolarka okienna i drzwiowa wykonana w całości z PCV.

Oprac. Agnieszka Olczyk, OT NID w Katowicach, 07.2026 r.