Cmentarzysko kurhanowe - st. 5 (sto jeden kopców ziemnych), Guciów
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Cmentarzysko kurhanowe - st. 5 (sto jeden kopców ziemnych)

Guciów

photo

Cmentarzysko kurhanowe stanowi pozostałość dużego zespołu osadniczego z okresu wczesnego średniowiecza, jednego z najlepiej zachowanych w Polsce. W jego skład wchodziły: gród, otwarte osady przygrodowe i kilka cmentarzysk kurhanowych (liczących ob. od kilku do ponad stu kurhanów), położonych przeważnie wzdłuż lewego brzegu Wieprza. Unikatowy element w krajobrazie Roztoczańskiego Parku Narodowego i Roztocza.

Usytuowanie i opis

Cmentarzysko w Guciowie (stanowisko 5) znajduje się ok. 250 m na północ od skrzyżowania traktu Bondyrz-Obrocz z drogą leśną do wsi Kosobudy. Leży po obu stronach drogi, na łagodnie opadającej ku południowemu zachodowi terasie prawego brzegu rzeki Wieprz. Jest zlokalizowane u stóp zachodnich zboczy Stokowej Góry, w części lasu państwowego o lokalnej nazwie „Stoki” należącego do Roztoczańskiego Parku Narodowego, na działkach leśnych nr 227 i 228 Nadleśnictwa Kosobudy. Dzięki dodatkowej ochronie prawnej stanowisko i jego najbliższe otoczenie są wyłączone z gospodarki leśnej. Cmentarzysko składa się ze stu jeden kopców oznaczonych numerami 130-230 i zajmuje pow. ok. 5 ha. Kurhany - rozlokowane bezładnie na terenie cmentarzyska - mają nasypy o owalnych i kolistych zarysach, z przeciętną wysokością ok. 0,5-0,8 m i średnicą ok. 7-8 m. Nie zaobserwowano poważnej niwelacji nasypów kopców, gdyż środowisko leśne skutecznie zabezpiecza je przed naturalnym rozsuwaniem i rozmywaniem, nie stwierdzono także działalności „poszukiwaczy skarbów”. Usytuowanie kurhanów w granicach Roztoczańskiego Parku Narodowego sprzyja ich ochronie i zabezpiecza przed niepożądaną ingerencją w strukturę zabytkową obiektów.

Historia

Cmentarzysko kurhanowe (stanowisko 5) na terenie ob. wsi Guciów funkcjonowało we wczesnym średniowieczu (VII-VIII wiek). Założono je jako jedno z kilku cmentarzysk obok dynamicznie funkcjonującego grodu i otwartych osad przygrodowych.

Kurhany w Guciowie po raz pierwszy zarejestrował Mikołaj Stworzyński na pocz. XIX wieku.

Stan i wyniki badań

Badania zwiadowcze przeprowadzili w 1959 r. J. Machnik i A. Kulczycka-Leciejewiczowa (Zakład Archeologii Małopolski IHKM PAN w Krakowie). Wówczas na stanowisku 5 zbadano częściowo kurhan nr 161, wykonując podłużny przekop szerokości 0,7 m po osi (w przybliżeniu) północny zachód-południowy wschód. W 1972 r. badania na kurhanie nr 161 kontynuowały H. Zoll-Adamikowa i S. Alfawicka (Zakład Archeologii Małopolski IHKM PAN w Krakowie), eksplorując ćwiartkę zachodnią i część ćwiartki wschodniej. Plan sytuacyjno-wysokościowy stanowiska i wstępną inwentaryzację kurhanów wykonał w 1972 r. J. Fellmann. Badania powierzchniowe Archeologicznego Zdjęcia Polski na stanowisku przeprowadziła w 1983 r. H. Wróbel. Przebadany częściowo kopiec nr 161 przed podjęciem prac archeologicznych miał kolisty kształt nasypu, nieco bardziej spłaszczony od zachodu i południa, średnicę 7-8 m i wysokość 0,7-1 m. W trakcie badań wyznaczono układ nawarstwień wnętrza nasypu kopca oraz stwierdzono od północy i północnego wschodu obecność jamy przykurhanowej. W warstwie spalenizny kurhanu odkryto podłużne zaciemnienia (ślad belki?) i trzy koliste plamy (słupy?) - zapewne pozostałości jakiejś konstrukcji na obwodzie pierwotnej mogiły, nad nią poziom z dużą ilością wtórnie przepalonej ceramiki i zwęglonych szczap sosnowych. Duża koncentracja przepalonych kości została zarejestrowana bezpośrednio pod humusem, głównie w wypełnisku rowu przykurhanowego, w niewielkiej ilości - także na wierzchołku oraz stokach ćwiartki zachodniej i wschodniej. Materiał ruchomy pozyskany w trakcie badań to fragmenty wtórnie przepalonej ceramiki, pochodzące z co najmniej czterech naczyń (przystawki - jako naczynia z jadłem), i nieforemny pręcik żelazny. Interpretacja wyników badań wskazuje, że kurhan nr 161 zawierał pochówek (pochówki) ciałopalny nakurhanowy z właściwą kremacją dokonaną poza miejscem usypania kopca. W trakcie późniejszych badań powierzchniowych i doraźnych zwiadów terenowych w nasypach kopców i w ich najbliższym otoczeniu nie odnotowano obecności ruchomych zabytków archeologicznych.

Dostęp do zabytku ograniczony. Cmentarzysko kurhanowe można zwiedzać po uprzednim uzgodnieniu z dyrekcją Roztoczańskiego Parku Narodowego.

Oprac. Ewa Prusicka-Kołcon, OT NID Lublin, 15.08.2014 r.

 

Bibliografia

  • Fellmann J., Pomiary grodzisk i cmentarzysk w Polsce. Metody geodezyjnej inwentaryzacji powierzchniowej, [w:] Metodyka naukowo-techniczna badań archeologicznych i antropologicznych, „Rozprawy Zespołu Badań nad Polskim Średniowieczem UW i PW” 1967, t. 4, s. 29, 46-48, tabl. XXVI-XXVII.
  • Gurba J., Orłowski R., Mikołaj Stworzyński nieznany inwentaryzator grodzisk południowej Lubelszczyzny z początków XX w., „Wiadomości Archeologiczne” 1956, t. 23, s. 69-70.
  • Kaczanowski K., Analiza antropologiczna wczesnośredniowiecznych pochówków ciałopalnych z Guciowa, pow. Zamość, „Sprawozdania Archeologiczne” 1974, t. 26, s. 183 i n.
  • Machnik J., Badania archeologiczne na Roztoczu Lubelskim w 1959 roku, „Sprawozdania Archeologiczne” 1961, t. 12, s. 89, 95-99.
  • Nosek S., Materiały do badań nad historią starożytną i wczesnośredniowieczną międzyrzecza Wisły i Bugu, „Annales UMCS” 1951, t. 6, sec. F, s. 365, 380.
  • Pawlikowa B., Węgle drzewne z wczesnośredniowiecznych kurhanów ciałopalnych w Guciowie, pow. Zamość i Kornatce, pow. Myślenice, „Sprawozdania Archeologiczne” 1974, t. 26, s. 192.
  • Zoll-Adamikowa H., Wczesnośredniowieczne cmentarzyska ciałopalne na terenie Polski, Wrocław 1975, cz. 1: Źródła, s. 86-89.
  • Zoll-Adamikowa H., Wyniki wstępnych badań wczesnośredniowiecznego zespołu w Guciowie, „Sprawozdania Archeologiczne” 1974, t. 26, s. 115-126.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kurhan
  • Chronologia: VII-VIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Guciów
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. zamojski, gmina Zwierzyniec - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy