Cmentarzysko kurhanowe - st. 1 (dwadzieścia jeden kopców ziemnych), Guciów
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Cmentarzysko kurhanowe - st. 1 (dwadzieścia jeden kopców ziemnych)

Guciów

photo

Cmentarzysko kurhanowe stanowi pozostałość dużego zespołu osadniczego z okresu wczesnego średniowiecza, jednego z najlepiej zachowanych w Polsce. W jego skład wchodziły: gród, otwarte osady przygrodowe i kilka cmentarzysk kurhanowych (liczących ob. od kilku do ponad stu kurhanów), położonych przeważnie wzdłuż lewego brzegu Wieprza. Unikatowy element w krajobrazie Roztoczańskiego Parku Narodowego i Roztocza.

Usytuowanie i opis

Cmentarzysko kurhanowe w Guciowie (stanowisko 1) jest zlokalizowane ok. 100 m na północ od zabudowań wsi, przy drodze wyjazdowej z Guciowa w kierunku Zwierzyńca. Leży na wypiętrzeniu terasy nadzalewowej dużej doliny rzeki Wieprz, na terenie leśnym, w miejscu o nazwie lokalnej „Półsążek”. Znajduje się w obrębie działek leśnych Nadleśnictwa Zwierzyniec, należących do Roztoczańskiego Parku Narodowego, i działek będących własnością prywatną. Cmentarzysko przecina droga Guciów-Zwierzyniec, przy czym po południowej stronie szosy stanowisko zajmuje pow. ok. 1 a, po stronie północnej - ok. 1,5 ha. Dzięki dodatkowej ochronie prawnej stanowisko i jego najbliższe otoczenie są wyłączone z gospodarki leśnej.

Cmentarzysko obejmuje dwadzieścia jeden dobrze zachowanych kurhanów oznaczonych numerami 1-21: trzy po południowej stronie szosy wyjazdowej z Guciowa (nr 1-3) i osiemnaście po stronie północnej (nr 4-21), zlokalizowanych na obszarze o pow. ok. 5 tys. m². Dobrze czytelnych jest ob. dwanaście, trzynaście kopców, pozostałe są znacznie gorzej widoczne. Mają one nasypy o kolistych zarysach, z przeciętną wysokością ok. 0,5-0,7 m i ze średnicą ok. 7-8 m. Brak wkopów rabunkowych. Na wielu kurhanach zaobserwowano wgłębienia, powstałe niegdyś przy wycince drzew ciężkim sprzętem. Naturalna niwelacja stanowiska postępuje bardzo nieznacznie, gdyż środowisko leśne skutecznie zabezpiecza nasypy przed rozsuwaniem i rozmywaniem.

Historia

Cmentarzysko kurhanowe (stanowisko 1) na terenie ob. wsi Guciów funkcjonowało we wczesnym średniowieczu (VII/VIII-X/XI wiek). Założono je jako jedno z kilku cmentarzysk obok dynamicznie funkcjonującego grodu i otwartych osad przygrodowych.

Kurhany w Guciowie po raz pierwszy zarejestrował Mikołaj Stworzyński na pocz. XIX wieku.

Stan i wyniki badań

Badania zwiadowcze przeprowadzili w 1959 r. J. Machnik i A. Kulczycka-Leciejewiczowa (Zakład Archeologii Małopolski IHKM PAN w Krakowie). Wówczas na stanowisku 1 wykonano sondaż w kurhanie nr 11, na ćwiartce północno-zachodniej, w formie dwóch prostopadłych rowów szerokości 0,5 m, dochodzących do środka kopca. W 1972 r. badania na kurhanie nr 11 kontynuowały H. Zoll-Adamikowa i S. Alfawicka (Zakład Archeologii Małopolski IHKM PAN w Krakowie), eksplorując ćwiartkę północno-zachodnią i część ćwiartki południowo-wschodniej. Plan sytuacyjno-wysokościowy stanowiska i wstępną inwentaryzację kurhanów wykonał w 1955 r. J. Fellmann pod nadzorem M. Drewki. Badania powierzchniowe Archeologicznego Zdjęcia Polski na stanowisku przeprowadziła w 1983 i 1999 r. H. Wróbel. Przebadany częściowo kurhan nr 11 (ćwiartka północno-zachodnia i część ćwiartki południowo-wschodniej) jest położony we wschodniej części cmentarzyska. Przed podjęciem badań wysokość jego nasypu wynosiła 0,7-0,8 m. Podstawa miała kształt kolisty, średnicy ok. 5,5-6 m. Od strony zachodniej wyraźnie zaznaczało się na powierzchni sierpowate zapadlisko rowu przykurhanowego. W trakcie badań wyznaczono układ nawarstwień wnętrza nasypu kopca i stwierdzono, że pierwotne miał on średnicę mniejszą od ob. o ponad 1 m. Nasyp kurhanu był ograniczony rowem przykurhanowym. W północnej części ćwiartki północno-zachodniej, na wewnętrznym stoku rowu przykurhanowego, stwierdzono zarysy dwóch słupów (?) średnicy 15 cm i 40 cm, które podtrzymywały jakąś konstrukcję drewnianą, wokół której była największa koncentracja przepalonych kości. Kurhan zawierał bliżej nieokreśloną liczbę pochówków ciałopalnych popielnicowych, najpewniej nakurhanowych. W wypełnisku rowu przykurhanowego oprócz kości znaleziono fragmenty ceramiki pochodzące z czterech, pięciu naczyń, z kolei pod humusem z darnią na zboczu nasypu ćwiartki wschodniej odkryto fragment taśmowatego przedmiotu żelaznego. W trakcie późniejszych badań powierzchniowych i doraźnych zwiadów terenowych w nasypach kopców i w ich najbliższym otoczeniu nie odnotowano obecności ruchomych zabytków archeologicznych.

Zabytek dostępny. Cmentarzysko leży na trasie szlaków turystycznych Roztocza i ścieżek edukacyjnych Roztoczańskiego Parku Narodowego.

Oprac. Ewa Prusicka-Kołcon, OT NID Lublin, 15,09.2014 r.

 

Bibliografia

  • Fellmann J., Pomiary grodzisk i cmentarzysk w Polsce. Metody geodezyjnej inwentaryzacji powierzchniowej, [w:] Metodyka naukowo-techniczna badań archeologicznych i antropologicznych, „Rozprawy Zespołu Badań nad Polskim Średniowieczem UW i PW” 1967, t. 4, s. 29, 46-48, tabl. XXVI-XXVII.
  • Gurba J., Orłowski R., Mikołaj Stworzyński - nieznany inwentaryzator grodzisk południowej Lubelszczyzny z początków XX w., „Wiadomości Archeologiczne” 1956, t. 23, s. 69-70.
  • Kaczanowski K., Analiza antropologiczna wczesnośredniowiecznych pochówków ciałopalnych z Guciowa, pow. Zamość, „Sprawozdania Archeologiczne” 1974, t. 26, s. 183 i n.
  • Machnik J., Badania archeologiczne na Roztoczu Lubelskim w 1959 roku, „Sprawozdania Archeologiczne” 1961, t. 12, s. 89, 95-99.
  • Nosek S., Materiały do badań nad historią starożytną i wczesnośredniowieczną międzyrzecza Wisły i Bugu, „Annales UMCS” 1951, t. 6, sec. F, s. 365, 380.
  • Pawlikowa B., Węgle drzewne z wczesnośredniowiecznych kurhanów ciałopalnych w Guciowie, pow. Zamość i Kornatce, pow. Myślenice, „Sprawozdania Archeologiczne” 1974, t. 26, s. 192.
  • Zoll-Adamikowa H., Wczesnośredniowieczne cmentarzyska ciałopalne na terenie Polski, Wrocław 1975, cz. 1: Źródła, s. 80-81.
  • Zoll-Adamikowa H., Wyniki wstępnych badań wczesnośredniowiecznego zespołu w Guciowie, „Sprawozdania Archeologiczne” 1974, t. 26, s. 115-126.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kurhan
  • Chronologia: koniec VII w - koniec X w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Guciów
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. zamojski, gmina Zwierzyniec - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy