Cmentarzysko kurhanowe - st. 4 (pięćdziesiąt cztery kopce ziemne), Guciów
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Cmentarzysko kurhanowe - st. 4 (pięćdziesiąt cztery kopce ziemne)

Guciów

photo

Cmentarzysko kurhanowe stanowi pozostałość dużego zespołu osadniczego z okresu wczesnego średniowiecza, jednego z najlepiej zachowanych w Polsce. W jego skład wchodziły: gród, otwarte osady przygrodowe i kilka cmentarzysk kurhanowych (liczących ob. od kilku do ponad stu kurhanów), położonych przeważnie wzdłuż lewego brzegu Wieprza. Unikatowy element w krajobrazie Roztoczańskiego Parku Narodowego i Roztocza.

Usytuowanie i opis

Cmentarzysko w Guciowie (stanowisko 4) znajduje się ok. 1 km od zachodniego krańca wsi Guciów i ok. 350 m na północ od szosy łączącej miejscowości Guciów i Obrocz. Jest położone na wysokiej lewej terasie nadzalewowej rzeki Wieprz. Znajduje się w lesie państwowym należącym do Roztoczańskiego Parku Narodowego, w obrębie oddziałów leśnych nr 185 i 186, w miejscu o lokalnej nazwie „Łomy”. Leży po obu stronach przecinki odchodzącej na północ od szosy Guciów-Obrocz. Dzięki dodatkowej ochronie prawnej stanowisko i jego najbliższe otoczenie są wyłączone z gospodarki leśnej. Cmentarzysko zajmuje pow. ok. 5 ha i składa się z pięćdziesięciu czterech kopców oznaczonych numerami 76-129, usytuowanych w bezładnym skupisku (z wyjątkiem kopca nr 76, odsuniętego od pozostałych o ok. 30 m na północ). Kopce mają nasypy o owalnych i kolistych zarysach, z przeciętną wysokością ok. 0,5-0,8 m i średnicą ok. 8 m. Nie zaobserwowano poważnej niwelacji nasypów kopców, gdyż środowisko leśne skutecznie zabezpiecza je przed naturalnym rozsuwaniem i rozmywaniem, nie stwierdzono także działalności „poszukiwaczy skarbów”. Usytuowanie omawianych kurhanów w granicach Roztoczańskiego Parku Narodowego sprzyja ich ochronie i zabezpiecza przed niepożądaną ingerencją w strukturę zabytkową obiektów.

Historia

Cmentarzysko kurhanowe (stanowisko 4) na terenie ob. wsi Guciów funkcjonowało we wczesnym średniowieczu (VIII-IX wiek). Założono je jako jedno z kilku cmentarzysk obok dynamicznie funkcjonującego grodu i otwartych osad przygrodowych.

Kurhany w Guciowie po raz pierwszy zarejestrował Mikołaj Stworzyński na pocz. XIX wieku.

Stan i wyniki badań

Badania zwiadowcze przeprowadzili w 1959 r. J. Machnik i A. Kulczycka-Leciejewiczowa (Zakład Archeologii Małopolski IHKM PAN w Krakowie). Wówczas na stanowisku 4 zbadano częściowo kurhan nr 99, zakładając na ćwiartce południowo-wschodniej (wzdłuż osi ćwiartki) dwa prostopadłe rowy szerokości 0,7 m, dochodzące do środka kopca. Plan sytuacyjno-wysokościowy stanowiska i wstępną inwentaryzację kurhanów wykonał w 1955 r. J. Fellmann pod nadzorem M. Drewki. Badania powierzchniowe Archeologicznego Zdjęcia Polski na stanowisku przeprowadziła w 1983 r. H. Wróbel. Przebadany częściowo kopiec nr 99 jest usytuowany niemal w centralnej części cmentarzyska, po wschodniej stronie przecinki. Przed podjęciem badań wysokość nasypu kurhanu wynosiła 0,6-0,7 m. Podstawa miała kształt kolisty średnicy 6 m. W trakcie badań wyznaczono układ nawarstwień wnętrza nasypu kopca i stwierdzono, że kurhan był otoczony rowem głębokości do 0,7 m. Na szczycie kopca w płaszczu nasypu i w wypełnisku rowu przykurhanowego znaleziono przepalone kości ze szkieletu osobnika dorosłego i fragmenty ceramiki pochodzącej z kilku naczyń. Ceramika wystąpiła również w warstwie spalenizny (ciałopalenia). Interpretacja wyników badań wskazuje, że kurhan nr 99 zawierał pochówek ciałopalny nakurhanowy z właściwą kremacją dokonaną poza miejscem usypania kopca. W trakcie późniejszych badań powierzchniowych i doraźnych zwiadów terenowych w nasypach kopców i w ich najbliższym otoczeniu nie odnotowano obecności ruchomych zabytków archeologicznych.

Dostęp do zabytku ograniczony. Cmentarzysko kurhanowe można zwiedzać po uprzednim uzgodnieniu z dyrekcją Roztoczańskiego Parku Narodowego.

Oprac. Ewa Prusicka-Kołcon, OT NID Lublin, 16.08.2014 r.

 

Bibliografia

  • Fellmann J., Pomiary grodzisk i cmentarzysk w Polsce. Metody geodezyjnej inwentaryzacji powierzchniowej, [w:] Metodyka naukowo-techniczna badań archeologicznych i antropologicznych, „Rozprawy Zespołu Badań nad Polskim Średniowieczem UW i PW” 1967, t. 4, s. 29, 46-48, tabl. XXVI-XXVII.
  • Gurba J., Orłowski R., Mikołaj Stworzyński - nieznany inwentaryzator grodzisk południowej Lubelszczyzny z początków XX w., „Wiadomości Archeologiczne” 1956, t. 23, s. 69-70.
  • Kaczanowski K., Analiza antropologiczna wczesnośredniowiecznych pochówków ciałopalnych z Guciowa, pow. Zamość, „Sprawozdania Archeologiczne” 1974, t. 26, s. 183 i n.
  • Machnik J., Badania archeologiczne na Roztoczu Lubelskim w 1959 roku, „Sprawozdania Archeologiczne” 1961, t. 12, s. 89, 95-99.
  • Nosek S., Materiały do badań nad historią starożytną i wczesnośredniowieczną międzyrzecza Wisły i Bugu, „Annales UMCS” 1951, t. 6, sec. F, s. 365, 380.
  • Pawlikowa B., Węgle drzewne z wczesnośredniowiecznych kurhanów ciałopalnych w Guciowie, pow. Zamość i Kornatce, pow. Myślenice, „Sprawozdania Archeologiczne” 1974, t. 26, s. 192.
  • Zoll-Adamikowa H., Wczesnośredniowieczne cmentarzyska ciałopalne na terenie Polski, Wrocław 1975, cz. 1: Źródła, s. 86.
  • Zoll-Adamikowa H., Wyniki wstępnych badań wczesnośredniowiecznego zespołu w Guciowie, „Sprawozdania Archeologiczne” 1974, t. 26, s. 115-126.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kurhan
  • Chronologia: VIII-IX w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Guciów
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. zamojski, gmina Zwierzyniec - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy