Historia

Pierwotnie posesja składała się z dwóch parceli rozplanowanych podczas lokacji miasta w XIV w. W drugiej połowie XVII w, stała na nich jedna kamienica należąca do rodziny Tomieckich, zwana Tomiecczyzną. Zniszczona została w 1706 r. w wyniku pożaru miasta. Kolejną kamienicę na pustym placu wzniósł Jan Tomiecki przed rokiem 1770 r. W latach 70. XVIII w. kamienicę przejęli spadkobiercy Jana. W 1786 r. kolejny pożar zniszczył budynek. Spadkobiercy Tomieckiego sprzedali zniszczony obiekt, unikając kosztów jego remontu. W 1793 r. właścicielami prawie całej kamienicy byli Anna i Antoni Vicyni, jedno z mieszkań  należało do Maruszewskich. Po śmierci Antoniego Vicyniego kamienica przeszła w posiadanie Anny oraz bratanków jej męża - Ludwika i Alberta Vicynich. W 1817 r. Anna uczyniła swoimi spadkobiercami braci Karola i Jerzego Szamderów oraz ich rodziny. Wobec skomplikowanej sytuacji majątkowej, nadzór nad nieruchomością powierzono Antoniemu Maszandro – siostrzeńcowi Antoniego Vicyniego. Po śmierci Maszandro, kamienicę przekazano wierzycielom Olszyńskim. W wyniku sporu Olszyńskich z Vincynimi kamienicę wystawiono na licytację. W 1842 r. nabył ją Kazimierz Podowski. W jego rękach znalazła się również część należąca do Maruszewskich (od 1839 r. do piotrkowskich bernardynów) W 1846 r. Podowski sprzedał nieruchomość Henrykowi Szwabie, od którego odkupili go Józefa i Kajetan Lipkowie. Wznieśli oni nowy dom „z cegły palonej na wapno, o dwóch piętrach, z piwnicami, kryty blachą żelazną”. Po śmierci męża Józefa wydzierżawiła parter na dwa sklepy i mieszkania. W 1860 r. dom kupiła profesor gimnazjum Józef Grzędzic. W 1878 r sprzedał nieruchomość Julii i Leonowi Glikszmanom, który sprzedali ją w 1899 r. Fiszelowi i Itcie Litmanowiczom. Od 1921 r. właścicielami połowy nieruchomości zostali Moszek i Estera Sztajn. Od 1937 r. od dzieci Litmanowiczów część nieruchomości kupił Bronisław Grynbaum. Brat Bronisława – Bera Grynbaum sprzedał w 1946 r. połowę nieruchomości Leokadii i Leonardowi Betynom. Pozostali właściciele zmarli w czasie II wojny światowej, a należąca do nich część nieruchomości przeszła na własność Skarbu Państwa. 

Opis

Posesja położona jest w środkowej części południowej pierzei Rynku Trybunalskiego. Fasadą zwrócona jest na północ. Kamienica oraz dwie oficyny wzniesione są wzdłuż północnej, wschodniej i zachodniej granicy działki. Od wschodu o zachodu sąsiadują z trójkondygnacyjnymi kamienicami.

Kamienica wraz z oficynami wzniesiona na planie litery „U”. Korpus główny na planie prostokąta, dwutraktowy z sienią przechodnią i klatką schodową, na osi. Oficyny na rzucie prostokątów, jednotraktowe. W oficynie wschodniej schody zewnętrzne.

Kamienica i oficyna wschodnia trójkondygnacyjne, oficyna zachodnia dwukondygnacyjna. Bryły zwarte, przykryte dachami o niewielkim kącie nachylenia. Nad korpusem głównym dach dwuspadowy, nad oficynami dachy pulpitowe.

Budynek wzniesiony w stylu eklektycznym.

Kamienica i oficyny wzniesione z cegły ceramicznej, pełnej w piwnicy z użyciem kamieni, na zaprawie wapiennej. Nad piwnicami sklepienia kolebkowe i krzyżowe. Nad kondygnacjami nadziemnymi stropy drewniane, belkowe. Na klatce schodowej we wschodniej oficynie, sklepienie kolebkowe. 

Więźba dachowa nad budynkiem frontowym drewniana, krokwiowa z dwiema ścianami stolcowymi. Krokwie łączone jętkami. Nad oficynami dachy pulpitowe. Dachy kryte papą na deskowaniu. Posadzki w piwnicach ziemne i betonowe, na parterze posadzki z terakoty i podłogi drewniane, białe na legarach. Wyżej podłogi drewniane, deskowe.

Schody drewniane ze stopnicami opartymi na belkach policzkowych, dwubiegowe, powrotne, zabiegowe. Balustrady drewniane z toczonych tralek.

W parterze okna witrynowe, bez podziałów, z nadświetlem, stałe. Wyżej okna współczesne, zespolone o podziałach powtarzających podziały okien pierwotnych. Okna dwuskrzydłowe, na drugiej kondygnacji każde skrzydło trójkwaterowe, na trzeciej kondygnacji każde skrzydło czterokwaterowe. Drzwi w parterze, w elewacji frontowej drewniane, ramowo płycinowe górą przeszklone. Na balkony porte-fenêtre, współczesne, zespolone. Pozostałe drzwi płytowe, współczesne. Elewacja frontowa – północna, pięcioosiowa, symetryczna, trójkondygnacyjna. Ściana gładko tynkowana, wzniesiona na niskim cokole. Osie elewacji wyznaczone otworami prostokątnymi. Na parterze oś centralną i skraje wyznaczają otwory drzwiowe, pozostałe to okna witrynowe. Wszystkie ujęte w parą pilastrów i zwieńczone łukiem pełnym. Parter wieńczy profilowany gzyms. Wyżej w osi drugiej i czwartej od wschodu porte-fenêtre prowadzące na balkony wsparte na żeliwnych wspornikach. Balustrady balkonów metalowe, dekoracyjne. Pod pozostałymi oknami gładkie płyciny. Wszystkie otwory piętra ujęte w profilowane ramy, nad otworami odcinki profilowanych gzymsów. Pod otworami trzeciej kondygnacji gzyms stanowiący jednocześnie parapety otworów okiennych. Otwory ujęte w profilowane ramy, nad nimi odcinki profilowanych gzymsów. Kamienicę wieńczy belkowanie z gładkim fryzem i wydatnym gzymsem podokapowym. 

Elewacja południowa trójkondygnacyjna, czteroosiowa. Osie rozmieszczone na tle gładko tynkowanej ściany. Otwory prostokątne, bez obramień. Podobnie gładko tynkowane, bez artykulacji elewacje oficyn. Budynek zachował bryłę i układ wnętrz z połowy XIX w. oraz sklepione piwnice, kilka przykładów oryginalnej stolarki drzwiowej na klatce schodowej, a także sztukatorską dekorację sufitu w jednym z pomieszczeń piętra kamienicy.

Własność prywatna. Obiekt dostępny z zewnątrz.

Oprac. Agnieszka Lorenc-Karczewska, OT NID w Łodzi, 29.06.2020 r.