Historia

Parafia Czermno została utworzona w XIV wieku z parafii fałkowskiej. Czermno było wówczas wsią szlachecką, należącą do Czermińskich, którzy najprawdopodobniej wystawili i uposażyli drewniany kościół, który w XIV wieku zastał erygowany przez arcybiskupa gnieźnieńskiego jako parafialny p.w. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Mikołaja. Fundatorem tego pierwszego kościoła był Leonard Czermiński, dziedzic wsi Czermno. W 1580 roku świątynia uległa zniszczeniu, w jej miejsce wzniesiono kolejny drewniany kościół, który przez następne lata służył miejscowej ludności. W 1655 roku kościół parafialny został zniszczony w sporej części przez wojska szwedzkie, które po bitwie pod Żarnowem przechodziły przez Czermno. Następna drewniana świątynia powstała w 1757 roku, z fundacji Antoniego Kraszkowskiego. Obecny kościół parafialny został wzniesiony w latach 1878–1881 według projektu Józefa Hussa oraz Edwarda Cichockiego, który wspólnie przyczynili się do powstania eklektycznej świątyni. Fundatorem był dziedzic Stanisław Jakubowski, a następnie jego rodzina. 

Nowa świątynia została wybudowana jako obiekt murowany z kamienia, tynkowany, jednonawowy i orientowany, z prezbiterium skierowanym ku wschodowi. Kaplica przedpogrzebowa przy kościele parafialnym została wzniesiona na tzw. cmentarzu przykościelnym ok. 1880 roku. Uroczystej konsekracji kościoła dokonał 20 czerwca 1919 roku biskup Paweł Kubicki, sufragan sandomierski. W 1929 roku dzięki staraniom ówczesnego proboszcza kościół został pomalowany w środku. W czasie II wojny światowej świątynie nie uległa zniszczeniu, jedynie trzeba było wymienić szyby w oknach. W 1972 roku naprawiono tynki oraz odmalowano kościół z zewnątrz i wewnątrz, a w 1982 roku wzmocniono więźbę dachową oraz wymieniono pokrycie dachu na blachę ocynkowaną. W latach 2002–2017 przeprowadzono szereg prac remontowych i konserwatorskich, obejmujących między innymi: wymianę instalacji elektrycznej oraz oświetlenia kościoła, remont dachu i więźby dachowej i pokrycie dachu blachą tytanowo-cynkową, remont kaplicy przedpogrzebowej, wymiana stolarki okiennej, prace elewacyjne, renowację wnętrza, uporządkowanie i ogrodzenie terenu wokół świątyni, renowację ołtarza głównego i ołtarzy bocznych. 

Opis

Zespół kościoła parafialnego i kaplicy przedpogrzebowej w Czermnie zlokalizowany jest w centrum wsi, przy ul. Kościelnej, pośrodku ogrodzonego murem terenu przykościelnego. Kościół jest orientowany, murowany z kamienia i cegły, z zewnątrz w całości otynkowany. Świątynia jednonawowa, założona na planie wydłużonego prostokąta. Od wschodu do korpusu przylega półkolista apsyda mieszcząca prezbiterium. Wschodnia część została rozbudowana przez dodanie, poza wymienioną, dwóch apsyd: północnej i południowej, co nadaje bryle formę wielolistną. Apsyda południowa podzielona ścianą na zakrystię i niewielki przedsionek. Od zachodu do nawy przylega kruchta na planie prostokąta, nad którą wznosi się trzykondygnacyjna, czworoboczna wieża, częściowo wtopiona w fasadę. Bryła kościoła symetryczna w obrębie korpusu. Dach nad nawą trójspadowy, od wschodu zakończony skosem. Nad skrzyżowaniem osi nawy i apsydy wznosi się smukła sygnaturka zwieńczona ośmiobocznym dachem. Wieża nakryta smukłym hełmem ośmiobocznym. Wszystkie apsydy przykryte półkopułami. Dachy kryte blachą gładką, tytanowo-cynkową. Elewacja zachodnia z wyraźnym ryzalitem wieży. W przyziemiu prostokątny otwór wejściowy flankowany pilastrami, dźwigającymi belkowanie i trójkątny naczółek. Wyższa kondygnacja z płycinami prostokątnymi flankującymi okrągłe okno.

Elewacje boczne artykułowane gzymsem obiegającym budynek na około 2/3 wysokości, przerywanym wysokimi, smukłymi oknami arkadowymi. Otwory okienne prostokątne, zamknięte półkoliście, stolarka drewniana, wielokwaterowa. Drzwi drewniane, dwuskrzydłowe. Wnętrze jednoprzestrzenne. Nawa główna nakryta drewnianym stropem dekorowanym stiukami i polichromią z połowy XX wieku. Ściany artykułowane parami pilastrów z kapitelami, rozmieszczonymi symetrycznie po stronie północnej i południowej. Nawa oświetlona trzema oknami od północy i trzema od południa. Kaplica północna doświetlona niewielkim oknem okrągłym. Z zakrystii do nawy prowadzi prostokątny otwór drzwiowy. Od zachodu ściana arkadowa oddziela nawę od kruchty; nad nią empora z organami, na który prowadzą metalowe, kręte schody. Wyposażenie w większości neoklasycystyczne. Ołtarz główny z około 1881 roku, z obrazem Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny; po bokach kamienne figury św. Piotra i św. Pawła. W kaplicy północnej ołtarz św. Mikołaja z około 1881 roku. W kościele zachowały się także epitafia i nagrobki fundatorów z XIX wieku. 

Kaplica przedpogrzebowa zlokalizowana jest przy kościele parafialnym, po południowej stronie muru otaczającego plac przykościelny i dawny cmentarz. Obiekt jest murowany z kamienia i cegły, od zewnątrz w całości otynkowany. Kaplica jednoprzestrzenna, założona na planie lekko wydłużonego prostokąta. Bryła ukształtowana symetrycznie, nakryta dachem dwuspadowym, krytym gładką blachą tytanowo-cynkową. Ponad trójkątnym szczytem od strony północnej wznosi się kamienny, graniasty obelisk zwieńczony metalowym krzyżem. Elewacje zewnętrzne są tynkowane, otwory okienne w elewacjach wschodniej i zachodniej niewielkie, zamknięte półkoliście. W elewacji północnej znajduje się prostokątny otwór drzwiowy, flankowany dwiema parami pilastrów, na których wspiera się gzyms koronujący oraz trójkątny szczyt z rozetą. Stolarka okienna drewniana, wielokwaterowa, a drzwi drewniane, dwuskrzydłowe. Wnętrze jednoprzestrzenne, nakryte drewnianym stropem, ściany malowane jednolicie. Oświetlenie zapewniają dwa okna umieszczone w elewacjach wschodniej i zachodniej. Kaplica jest pozbawiona stałego wyposażenia.

Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym z proboszczem.

Oprac. Wioletta Jankowska, OT NID w Kielcach, 27.02.2026 r.