Historia

Parafia Czermno została utworzona w XIV wieku z parafii fałkowskiej. Czermno było wówczas wsią szlachecką, należącą do Czermińskich, którzy najprawdopodobniej wystawili i uposażyli drewniany kościół, który w XIV wieku zastał erygowany przez arcybiskupa gnieźnieńskiego jako parafialny p.w. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Mikołaja. Fundatorem tego pierwszego kościoła był Leonard Czermiński, dziedzic wsi Czermno. W 1580 roku świątynia uległa zniszczeniu, w jej miejsce wzniesiono kolejny drewniany kościół, który przez następne lata służył miejscowej ludności. W 1655 roku kościół parafialny został zniszczony w sporej części przez wojska szwedzkie, które po bitwie pod Żarnowem przechodziły przez Czermno. Następna drewniana świątynia powstała w 1757 roku, z fundacji Antoniego Kraszkowskiego. Obecny kościół parafialny został wzniesiony w latach 1878–1881 według projektu Józefa Hussa oraz Edwarda Cichockiego, który wspólnie przyczynili się do powstania eklektycznej świątyni. Fundatorem był dziedzic Stanisław Jakubowski, a następnie jego rodzina.

Nowa świątynia została wybudowana jako obiekt murowany z kamienia, tynkowany, jednonawowy i orientowany, z prezbiterium skierowanym ku wschodowi. Uroczystej konsekracji kościoła dokonał 20 czerwca 1919 roku biskup Paweł Kubicki, sufragan sandomierski. W 1929 roku dzięki staraniom ówczesnego proboszcza kościół został pomalowany w środku. W czasie II wojny światowej świątynie nie uległa zniszczeniu, jedynie trzeba było wymienić szyby w oknach. W 1972 roku naprawiono tynki oraz odmalowano kościół z zewnątrz i wewnątrz, a w 1982 roku wzmocniono więźbę dachową oraz wymieniono pokrycie dachu na blachę ocynkowaną. W latach 2002–2017 przeprowadzono szereg prac remontowych i konserwatorskich, obejmujących między innymi: wymianę instalacji elektrycznej oraz oświetlenia kościoła, remont dachu i więźby dachowej i pokrycie dachu blachą tytanowo-cynkową, wymiana stolarki okiennej, prace elewacyjne, renowację wnętrza, uporządkowanie i ogrodzenie terenu wokół świątyni, renowację ołtarza głównego i ołtarzy bocznych. 

Opis

Zespół kościoła parafialnego i kaplicy przedpogrzebowej w Czermnie zlokalizowany jest w centrum wsi, przy ul. Kościelnej, pośrodku ogrodzonego murem terenu przykościelnego. Kościół jest orientowany, murowany z kamienia i cegły, z zewnątrz w całości otynkowany. Świątynia jednonawowa, założona na planie wydłużonego prostokąta. Od wschodu do korpusu przylega półkolista apsyda mieszcząca prezbiterium. Wschodnia część została rozbudowana przez dodanie, poza wymienioną, dwóch apsyd: północnej i południowej, co nadaje bryle formę wielolistną. Apsyda południowa podzielona ścianą na zakrystię i niewielki przedsionek. Od zachodu do nawy przylega kruchta na planie prostokąta, nad którą wznosi się trzykondygnacyjna, czworoboczna wieża, częściowo wtopiona w fasadę. Bryła kościoła symetryczna w obrębie korpusu. Dach nad nawą trójspadowy, od wschodu zakończony skosem. Nad skrzyżowaniem osi nawy i apsydy wznosi się smukła sygnaturka zwieńczona ośmiobocznym dachem. Wieża nakryta smukłym hełmem ośmiobocznym. Wszystkie apsydy przykryte półkopułami.

Dachy kryte blachą gładką, tytanowo-cynkową. Elewacja zachodnia z wyraźnym ryzalitem wieży. W przyziemiu prostokątny otwór wejściowy flankowany pilastrami, dźwigającymi belkowanie i trójkątny naczółek. Wyższa kondygnacja z płycinami prostokątnymi flankującymi okrągłe okno. Elewacje boczne artykułowane gzymsem obiegającym budynek na około 2/3 wysokości, przerywanym wysokimi, smukłymi oknami arkadowymi. Otwory okienne prostokątne, zamknięte półkoliście, stolarka drewniana, wielokwaterowa. Drzwi drewniane, dwuskrzydłowe. Wnętrze jednoprzestrzenne. Nawa główna nakryta drewnianym stropem dekorowanym stiukami i polichromią z połowy XX wieku. Ściany artykułowane parami pilastrów z kapitelami, rozmieszczonymi symetrycznie po stronie północnej i południowej. Nawa oświetlona trzema oknami od północy i trzema od południa. Kaplica północna doświetlona niewielkim oknem okrągłym. Z zakrystii do nawy prowadzi prostokątny otwór drzwiowy. Od zachodu ściana arkadowa oddziela nawę od kruchty; nad nią empora z organami, na który prowadzą metalowe, kręte schody. Wyposażenie w większości neoklasycystyczne. Ołtarz główny z około 1881 roku, z obrazem Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny; po bokach kamienne figury św. Piotra i św. Pawła. W kaplicy północnej ołtarz św. Mikołaja z około 1881 roku. W kościele zachowały się także epitafia i nagrobki fundatorów z XIX wieku. 

Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym z proboszczem.

 Oprac. Wioletta Jankowska, OT NID w Kielcach, 27.02.2026 r.