Historia

Prawosławna parochia w Kuryłówce powstała prawdopodobnie już w XVI wieku. Od XVII wieku była parafią greckokatolicką z drewnianą cerkwią, którą rozebrano w końcu XIX wieku, budując na jej miejscu nową, okazałą świątynię murowaną. Cerkiew ta wzniesiona została w latach 1896-1903 według projektu ukraińskiego architekta Wasyla Nahirnego, twórcy około 200 projektów cerkwi, z inicjatywy parocha Tomasza Szumiało. W 1923 roku wnętrze świątyni dekorowano figuralną polichromią wykonaną pod kierunkiem Pawła Zaporożskiego Po 1945 roku świątynia została opuszczona i przeznaczona na magazyn gminnej spółdzielni. W 1981 roku obiekt przekazano katolikom i po wykonanym w roku następnym remoncie zaadaptowano na kościół. W 1912 roku na północ od cerkwi zbudowano murowaną dzwonnicę. W okresie powojennym cerkiew była kilkakrotnie poddawana pracom remontowo-konserwatorskim.

Opis    

Zespół cerkiewny zlokalizowany jest w centralnej części miejscowości przy dawnej głównej drodze biegnącej przez wieś. Cerkiew znajduje się na niewielkim wyniesieniu ponad doliną Sanu. Na północny zachód od cerkwi, w linii ogrodzenia znajduje się murowana, parawanowa dzwonnica. Całość wydzielona jest metalowym ogrodzeniem.

Jest to świątynia murowana z cegły, otynkowana, założona na rzucie krzyża z sanktuarium zamkniętym półkolistą apsydą i przedsionkiem przed nawą na rzucie prostokąta. Nad skrzyżowaniem transeptu i nawy góruje duża kopuła na ośmiobocznym bębnie zwieńczona latarnią. Elewacje zamknięte są trójkątnymi szczytami i zaakcentowane w narożach ośmiobocznymi wieżyczkami zwieńczonymi kopułkami. Otwory okienne zamknięte zostały łukiem półkolistym. W elewacji frontowej portal ujęty jest w profilowane obramienie zamknięte łukiem półkolistym; nad nim data „1896”. Bęben kopuły przepruty jest dużymi oknami zamkniętymi półkoliście, ujętymi w arkadowe profilowane obramienia rozdzielone pilastrami. Nawa i transept nakryte są sklepieniami kolebkowymi, a apsyda – płaskim stropem. 

Polichromia ścian i sklepień wykonana została przez ukraińskich malarzy pod artystycznym kierownictwem Pawła Zaporożskiego. Polichromia figuralna ścian i sklepień ze scenami z Nowego Testamentu i postaciami świętych oraz ornamentalna, wzbogacona o liczne inskrypcje wypełnia niemal całe wnętrze dawnej cerkwi. Jest interesującym przykładem malarstwa ściennego z lat 20. XX wieku, eklektyczno-secesyjna. Na skromne wyposażenie składa się neoklasycystyczna z końca XIX wieku empora chóru muzycznego z prostym parapetem ozdobionym dekoracją snycerską oraz ławki datowane na przełom XIX/XX wieku. 

Zabytek dostępny z zewnątrz. Wnętrze po uzgodnieniu z parafią.

Oprac. Anna Fortuna-Marek, OT NID w Rzeszowie, 09.01.2025 r.

Bibliografia    

• Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, Kuryłówka. Cerkiew grekokatolicka pw. św. Mikołaja, oprac. B. Podubny, Archiwum NID, 2011.
• Krasny P., Architektura cerkiewna na ziemiach ruskich Rzeczypospolitej 1596-1914, Kraków 2003.
• Nałęcz A., Cerkwie greckokatolickie w diecezji przemyskiej po roku 1945. Zarys problematyki, Przemyśl 1988.
• Rocznik Archidiecezji Przemyskiej 1997. Album, Przemyśl 1997. 
• Saładiak A., Pamiątki i zabytki kultury ukraińskiej w Polsce, Warszawa 1993.