Historia

Lokacja miasta w 1248 roku dała początek zachowanemu do dziś układowi parcelacyjnemu, w którym współczesne działki nr 10 i 12 stanowiły pierwotnie jedną całość. Choć murowana zabudowa mieszczańska zaczęła rozwijać się tu w XIV wieku, fragmenty średniowiecznych murów w dwóch dolnych kondygnacjach (od strony podwórza) pochodzą z drugiej połowy XIV lub XV wieku. Około 1885 roku kamienica przeszła gruntowną przebudowę – nadbudowano ją o kolejne piętro, nakryto płaskim dachem, a fasadzie nadano wystrój neoklasycystyczny. Powojenny etap w historii budynku przyniósł jego degradację; mieściły się tu mieszkania komunalne o niskim standardzie, co z powodu braku remontów doprowadziło do wykwaterowania mieszkańców w latach 90. XX wieku. Przełom nastąpił na początku XXI wieku, gdy odkrycie gotyckich wątków murów zapoczątkowało szczegółowe badania architektoniczne. Finałem tych działań był kompleksowy remont połączony z pracami konserwatorskimi, ukończony w 2016 roku.

Opis

Kamienica pod numerem 8, usytuowana w południowej pierzei ulicy Dzierżonia, znajduje się w najstarszej części historycznego miasta. W wyniku badań architektonicznych oraz prac remontowych przeprowadzonych na początku XXI wieku obiekt zyskał unikatowe elewacje, odzwierciedlające różne fazy jego rozwoju. Fasada frontowa (północna) prezentuje formę z końca XIX wieku. Tę czteropiętrową ścianę dzielą gzymsy międzykondygnacyjne, a wieńczy ją dekoracyjny gzyms okapowy wsparty na wolutowych kroksztynach, rozdzielonych motywem słoneczników. Niemal cały parter, wykończony gładkim boniowaniem wstęgowym, zajmuje wielka witryna lokalu użytkowego. Po jej obu stronach umieszczono wejścia: wschodnie prowadzi na klatkę schodową, zachodnie zaś do wnętrza sklepu. Symetryczny, trójosiowy podział wyższych pięter wyznaczają prostokątne okna w prostych obramowaniach, zwieńczone gzymsami nadokiennymi na wolutowych konsolkach z motywem palmety. Ostatnia, najwyższa kondygnacja jest zauważalnie niższa i wyposażona w mniejsze otwory okienne.

Elewacja tylna (południowa) ukazuje wcześniejsze etapy budowy. Dzięki ekspozycji historycznego wątku muru w obrębie dwóch najniższych kondygnacji widoczne są dawne przemurowania, detale i otwory, które odkryto i zabezpieczono podczas prac konserwatorskich. Układ parteru od tej strony jest asymetryczny – kolejne osie wyznaczają drzwi z naświetlem oraz podwójne okno w kamiennym obramieniu. Dalej znajdują się dwa kolejne wejścia: prosty otwór z naświetlem zamkniętym łukiem koszowym oraz drugie drzwi, również zwieńczone łukiem koszowym, nad którymi umieszczono niewielkie okienko. Wyższe piętra charakteryzują się regularnym układem prostokątnych okien, których rozmiar zmniejsza się na każdym kolejnym poziomie. Okna pierwszego piętra wyróżniają się dużym formatem oraz obramieniami z piaskowca. Powyżej murowanej części elewacji odwzorowano zarys dawnego szczytu dachowego, w obrębie którego nowe okna ujednolicono pod względem kolorystyki, materiału i podziałów. Budynek stanowi integralną część cennego zespołu zabytkowych kamienic gotyckich.

Oprac. Agnieszka Sałyga-Rzońca, OT NID w Opolu, 08.2026 r.