Kamienica - Zabytek.pl
Adres
Brzeg, Dzierżonia 12
Lokalizacja
woj. opolskie,
pow. brzeski,
gm. Brzeg
Historia
Lokacja miasta w 1248 roku zapoczątkowała ukształtowanie zachowanego do dziś układu parcelacyjnego, w którym dzisiejsze działki nr 10 i 12 pierwotnie stanowiły jedność. Rozwój murowanej zabudowy mieszczańskiej nastąpił w XIV wieku, kiedy to wzniesiono zręby historycznych budynków w pierzejach rynkowych oraz wzdłuż głównych osi komunikacyjnych – w tym przy ulicy Dzierżonia, wiodącej ku dawnej bramie miejskiej. Kamienica pod numerem 12 stanowi cenny przykład tej średniowiecznej metryki. Badania architektoniczne wykazały ewolucyjny rozwój zabudowy w obrębie parceli, zwieńczony w epoce gotyku. Świadczą o tym zachowane relikty murów obwodowych sięgające wysokości pierwszego piętra, a także gotycki wystrój fasady: blendy z malowanymi motywami imitującymi przeszklenia oraz fryzy z motywem maswerkowym.
Podział pierwotnej działki, a w konsekwencji także rozdzielenie kamienicy na dwa niezależne obiekty, nastąpił przypuszczalnie w XVI wieku. Od tego momentu budynki funkcjonowały samodzielnie, co uwarunkowało odmienny rozwój kompozycji ich fasad. Znaczną przebudowę kompleksu przeprowadzono po 1884 roku; objęła ona nadbudowę wyższych kondygnacji oraz zmianę geometrii z dwóch dachów dwuspadowych na dach płaski. Kolejne przekształcenia z lat 30. XX wieku nadały elewacji frontowej cechy stylu modernistycznego.
Po 1945 roku obiekt zaadaptowano na komunalne zasoby mieszkaniowe o niskim standardzie. Brak systematycznych zabiegów konserwatorskich doprowadził do głębokiej degradacji technicznej struktury, co w latach 90. XX wieku skutkowało całkowitym wykwaterowaniem mieszkańców. Podczas interdyscyplinarnych prac badawczych na początku XXI wieku zidentyfikowano pierwotne elementy gotyckie, co dało impuls do przeprowadzenia pełnych badań architektonicznych oraz kompleksowego remontu konserwatorskiego, sfinalizowanego w 2016 roku.
Opis
Budynek zlokalizowany jest w najstarszej strefie historycznego układu miejskiego, w południowej pierzei ulicy Dzierżonia pod numerem 12. W wyniku kompleksowych badań architektonicznych oraz prac remontowych przeprowadzonych na początku XXI wieku, elewacje kamienicy prezentują nawarstwienia z różnych faz przekształceń. Elewacja frontowa (północna) charakteryzuje się formą modernistyczną, nadaną jej podczas przebudowy w latach 30. XX wieku. Pięciokondygnacyjna fasada posiada zredukowany, zgeometryzowany wystrój architektoniczny, w którym główną dominantę stanowi dwukondygnacyjny wykusz okienny osadzony w osi środkowej. Pozostałe elementy artykulacji ścian, takie jak gzymsy kordonowe oraz pasy nad- i podokienne, podkreślają układ horyzontalny kompozycji. Strefa parteru, mieszcząca dwie okazałe witryny lokali usługowych, została wykończona okładziną z brązowych płytek ceramicznych, natomiast wyższe kondygnacje otynkowano na gładko.
Na styku z kamienicą nr 10, pomiędzy drugą a trzecią kondygnacją, wyeksponowano relikt gotyckiego muru obwodowego ze ślepymi arkadami (blendami), dokumentujący dawne powiązanie konstrukcyjne obu nieruchomości. Elewacja tylna (południowa) w czytelny sposób ilustruje wcześniejsze fazy rozwojowe obiektu poprzez pełną ekspozycję wątku muru z widocznymi nawarstwieniami i przemurowaniami. Ujawnione w toku prac konserwatorskich fragmenty dawnych struktur, blend oraz detali zdobniczych poddano konserwacji technicznej i estetycznej, utrwalając wielofazową historię obiektu. Średniowieczne relikty o charakterystycznym wątku ceglanym, z barwionymi spoinami i śladami opracowania malarskiego, stanowią cenny element korespondujący z analogicznymi wątkami zachowanymi w strukturach innych kamienic na terenie najstarszej części miasta.
Oprac. Agnieszka Sałyga-Rzońca, OT NID w Opolu 07.2026 r.
Rodzaj: kamienica
Materiał budowy:
ceglane
Styl obiektu: modernistyczny
Forma ochrony: Rejestr zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_16_BK.18580
Zobacz także w najbliższej okolicy
7 obiektów
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu dom (kamienica)
BrzegDzierżonia 7dom (kamienica)Obiekt nieistniejący -
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu dom (kamienica z dwiema oficynami)
BrzegPolska 1dom (kamienica z dwiema oficynami)
7Pokaż wszystkie