Historia

Miasto lokowano w 1248 roku, co zapoczątkowało zachowany do dziś układ parcelacyjny. W tamtym okresie obecne działki nr 10 i 12 stanowiły jedną całość. Murowana zabudowa mieszczańska zaczęła upowszechniać się tu w XIV wieku. W dwóch dolnych kondygnacjach budynku przetrwały fragmenty średniowiecznych murów z drugiej połowy XIV lub XV wieku. Na fasadzie widoczne są również gotyckie dekoracje architektoniczne – blendy z malowanymi motywami imitującymi oszklenia oraz fryzy z motywem maswerkowym. Ich układ, obejmujący także część elewacji sąsiedniego domu nr 12, potwierdza wspólną historię obu obiektów. Podział działki i samej kamienicy na dwa niezależne budynki nastąpił przypuszczalnie w XVI wieku.

Około 1885 roku obiekt przeszedł gruntowną przebudowę. Nadbudowano wówczas kolejną kondygnację, zwieńczono budynek płaskim dachem, a fasadzie nadano wystrój neoklasycystyczny. Po 1945 roku we wnętrzach urządzono mieszkania komunalne o niskim standardzie. Brak regularnych prac konserwatorskich doprowadził do degradacji technicznej budynku, co w latach 90. XX wieku wymusiło wykwaterowanie mieszkańców. Przełom nastąpił na początku XXI wieku, gdy podczas prac badawczych odkryto gotyckie elementy konstrukcji. Odkrycie to zapoczątkowało szczegółowe ekspertyzy oraz kompleksowy remont połączony z pracami konserwatorskimi, który zakończył się w 2016 roku.

Opis

Budynek położony jest w najstarszej części historycznego miasta, w południowej pierzei ulicy Dzierżonia pod numerem 10. W wyniku badań architektonicznych oraz kompleksowego remontu przeprowadzonych na początku XXI wieku, obecne elewacje kamienicy w czytelny sposób prezentują różne fazy jej historycznych przekształceń. Fasada frontowa od strony północnej zachowała formę z końca XIX wieku. Ta czteropiętrowa, trójosiowa struktura jest podzielona gzymsami międzykondygnacyjnymi i zwieńczona wydatnym gzymsem okapowym, który wspierają kroksztyny z motywem liści akantu, rozdzielone dekoracją w formie słoneczników. Na parterze oś symetrii wyznaczają dwie skrajnie położone witryny usługowe oraz centralne wejście do budynku z drewnianą stolarką o klasycystycznym wykończeniu. Wyższe piętra charakteryzują się oknami w prostych opaskach, które zwieńczono gzymsami nadokiennymi na konsolkach z motywem palmety, a przestrzeń między nimi dodatkowo zdobią plakiety z kartuszami i motywami roślinnymi. Świadectwem najstarszych dziejów obiektu są widoczne na poziomie drugiej kondygnacji, na styku z sąsiednimi kamienicami nr 8 i 12, fragmenty gotyckich ścian z blendami okiennymi, których układ potwierdza dawne połączenie przestrzenne budynków nr 10 i 12.

Elewacja tylna od strony południowej eksponuje wcześniejsze fazy budowy poprzez widoczny wątek muru z przemurowaniami. Utrwalone i wyeksponowane podczas prac konserwatorskich relikty dawnej konstrukcji, wnęk oraz detali zdobniczych stanowią bezpośrednie świadectwo bogatej historii obiektu. Dolna kondygnacja ma układ asymetryczny, gdzie kolejne osie wyznaczają podwójne okno w obramieniu z piaskowca, ostrołuczny otwór drzwiowy oraz drugie okno w kamiennej oprawie zamknięte łukiem pełnym. Wyższe poziomy kontynuują już układ trójosiowy. Na pierwszym piętrze osie wyznaczają symetrycznie rozłożone, prostokątne okna w kamiennych obramieniach, pomiędzy którymi oraz w pasach międzykondygnacyjnych znajdują się blendy będące reliktami dawnych otworów. Na poziomie dwóch ostatnich pięter na licu muru zaznaczono zarys dawnego szczytu istniejącego przed XIX-wieczną przebudową, a drewniana stolarka okienna w obrębie tej strefy została ujednolicona stylistycznie. Podobne relikty gotyckiego wystroju z charakterystycznym wątkiem ceglanym, barwionymi spoinami i malowaniami można odnaleźć również na innych kamienicach w najstarszej części miasta.

Oprac. Agnieszka Sałyga-Rzońca, OT NID w Opolu, 08.2026 r.