Domek Szwajcarski tzw. Grabówka, Opole
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Domek Szwajcarski tzw. Grabówka

Opole

koniec XIX w.
photo

Zabytek jest charakterystycznym obiektem w Opolu. Usytuowany jest przy tzw. Moście Groszowym (łączącym Śródmieście z Pasieką) i razem z pergolą i estradą jest unikalnym obiektem wpisanym w krajobraz kulturowy centrum miasta. Jest również cennym przykładem bardzo nielicznie zachowanej w Opolu architektury szkieletowej z przełomu XIX i XX wieku.

Historia

Domek szwajcarski tzw. „Grabenmülle” – „Grabówka” powstał pod koniec XIX w. jako zaplecze dla poborców opłat od pieszych za przejście przez most w wysokości jednego grosza (feniga). Następnie był popularnm miejscem wypoczynkowym dla osób korzystających z „opolskiej Wenecji”, czyli Kanału Młynówka. Zlokalizowano go na linii murów miejskich, które rozebrano w XIX wieku. Po zakończeniu II wojny światowej w 1945 r. był użytkowany (z przerwami) jako zaplecze funkcji rekreacyjnej. Obiekt często zmieniał właścicieli. Od 1983 r. „Grabówka” słynie ze wspaniałych naleśników francuskich, przyrządzonych według stałej receptury. Właściciele wyremontowali obiekt (głównie w latach 1993, 2002 i 2014) i prowadzą ożywioną działalność kulturalną inicjując m.in. ciekawe wystawy. 
Warto wspomnieć, że nieopodal zabytkowej „Grabówki”, przed wejściem na „Most Groszowy” rośnie wiąz szypułkowy (Ulmus leavis). Drzewo posadzono jesienią 1903 r. z okazji otwarcia mostu „Groszowego” przez Kanał Młynówka – najcenniejszego tego typu zabytku techniki w Opolu. Most wzniesiono w miejscu wcześniejszej, spacerowej kładki zbudowanej w 1894 r. Jest on secesyjny, dwuprzęsłowy zdobiony herbem Opola. Jego nazwa pochodzi od pobieranej od pieszych opłaty za przejście w wysokości jednego grosza.

Opis

Budynek usytuowany jest przy Moście Groszowym, nad Kanałem Młynówka w południowo-zachodniej części pl. Wolności w Opolu. Wzniesiony został na planie prostokąta w konstrukcji szkieletowej, od północy połączony z znacznie wydłużoną, wpółczesną przybudówką, przechodzącą w odkrytą pergolę. Domek szwajcarski jest obiektem dwukondygnacyjnym, z czterospadowym dachem krytym dachówką karpiówką i wydatnym okapem. Powierzchnie ścian zewnętrznych utworzono poprzez odeskowanie w układzie pionowym, z imitacją konstrukcji słupowej w partii przyziemia. Wygląd zewnętrzny budynku charakteryzuje galeria biegnąca wzdłuż trzech ścian górnej kondygnacji (poza elewacją południową) o ozdobnej formie balustrady z listwami okładzinowymi wycinanymi we wzory. Jej konstrukcja została nieznacznia wysunięta ponad lico ścian tworząc wrażenie nadwieszonej formy zewnętrznej. Okap z dekoracyjnymi krokwiami wsparty został belkami podciągu obejmującymi profilowane słupy z mieczowaniem. Otwory doświetlające partię przyziemia występują jedynie po zachodniej stronie elewacji. Na piętrze, każdą z dwuosiowych elewacji charakteryzują prostokątne otwory a w nich ościeżnicowa stolarka okienna. Poziom przyziemia po stronie wschodniej wyznacza jednoskrzydłowe wejście do części magazynowej w osi skrajnej elewacji. Więźba dachowa posiada konstrukcję krokwiowo-płatwiową. Dodatkowym walorem zabytku są ustawione na pergoli przy nadbrzeżu Kanału Młynówka cenne rzeźby Thomasa Myrtka, znanego i cenionego artysty opolskiego.

Zabytek dostępny

Oprac. Joanna Banik, OT NID w Opolu, 15.05.2019 r.

Bibliografia

  • Borkowski M., Opole przełomu wieków XIX/XX, Łódź 2015.
  • Hamada A., Architektura Opola wpisana w dzieje miasta, Opole 2008.
  • Idzikowski F., Opole – dzieje miasta do 1863 roku, Opole 2002.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, red. T. Chrzanowski, M. Kornecki, t. VII (województwo opolskie), Warszawa 1968.
  • Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa: Domek szwajcarski ob. kawiarnia, oprac. J. Kowalewski 1995 [w:] zbiory WUOZ w Opolu.
  • Opole na dawnej pocztówce, B. Szybkowski, Opole 1997.
  • Thullie Cz., Zabytki architektoniczne województw katowickiego i opolskiego. Przewodnik, Katowice 1969.
  • Teczka obiektu (decyzje, pozwolenia do budowę, korespondencja), [w:] zbiory WUOZ w Opolu.
     

Informacje ogólne

  • Rodzaj: pawilon parkowy
  • Chronologia: koniec XIX w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Wolfganga Amadeusza Mozarta 2, Opole
  • Lokalizacja: woj. opolskie, pow. Opole, gmina Opole
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy