Wraz z sąsiadującym pałacem Ministrów Skarbu oraz gmachem Banku Polskiego stanowi harmonijną całość architektoniczną.

Historia

Pałac Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu powstał na miejscu dawnego siedemnastowiecznego pałacu Jana Leszczyńskiego, kanclerza wielkiego koronnego. Obiekt ten już raz był przebudowywany dla rodziny Potockich ok. 1730 roku.

Od 1818 r. pałac wynajęto na siedzibę ww. Komisji, najważniejszego ministerstwa w Królestwie Polskim. W 1825 r. został przebudowany wg projektu Antonia Corazziego. Dziewiętnastowieczne gruntowne przekształcenie obiektu nadało mu formę rezydencji w typie „entre cour et jardin” z półzamkniętym dziedzińcem przednim. Architekt zachowując wcześniejszy barokowy plan budynku, nadał mu nową, klasycystyczną formę.

Z gmachem związani byli wówczas: minister skarbu Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki, członek Rady Stanu Stanisław Staszic czy aplikant Juliusz Słowacki, późniejszy poeta.

Jeszcze przed połową XIX w. w narożach elewacji ogrodowej ustawiono dwa oskarpowane alkierze. W latach 1919-1921 Pałac Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu został odrestaurowany przez Mariana Lalewicza z przeznaczeniem na siedzibę Ministerstwa Skarbu Polski Odrodzonej.

W 1939 r. pałac został spalony, a ostatecznie zniszczony podczas powstania warszawskiego. Odbudowano go w latach 1950-1954 pod kierunkiem Piotra Biegańskiego.

Opis

Pałac jest jedną z trzech budowli bankowo-administracyjnych zachodniej pierzei pl. Bankowego.

Gmach wzniesiono w stylu późnego klasycyzmu, na planie podkowy. Budynek główny, cofnięty w głąb dziedzińca i wyższy o jedno piętro od pozostałych, ozdobiony został portykiem o wysokości całego budynku: w parterze arkadowym, na wysokości pierwszego i drugiego piętra kolumnowym. We wspartym na ośmiu kolumnach korynckich tympanonie występują alegoryczne płaskorzeźby autorstwa Pawła Malińskiego przedstawiające Minerwę i Merkurego, personifikacje Mądrości i Handlu, argonautę Jazona oraz alegorie Wisły i Bugu.

Dziedziniec otoczony jest od północy i południa przez dwa skrzydła boczne z czterokolumnowymi portykami jońskimi znajdującymi się w połowie ich długości. Od strony pl. Bankowego skrzydła zamknięte są dodatkowo jednopiętrowymi pawilonami z portykami wspartymi na jedenastu jońskich kolumnach. Skromne attyki pawilonów zwieńczono grupami rzeźbiarskimi z przedstawieniami sław otaczającymi herby Królestwa Polskiego.

Płaskorzeźbiony fryz rozczłonkowujący poziomo elewacje korpusu głównego i skrzydeł został wykonany prawdopodobnie przez Mikołaja Vincentiego. Przedstawia on maszerujące amorki z girlandami i wstążkami.

Obecnie w budynku mieści się siedziba Prezydenta m. st. Warszawy i Urząd Miasta Stołecznego Warszawy oraz Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego. Gabinety prezydenta miasta i wojewody mazowieckiego znajdują się na pierwszym piętrze korpusu głównego gmachu. Jest on połączony z sąsiednim pałacem Ministra Skarbu, a oba budynki posiadają wspólny adres. W hallu na parterze znajdują się ponadto tablice pamiątkowe informujące o tym, że miasto Warszawa za bohaterstwo w czasie II wojny światowej odznaczone zostało: Krzyżem Virtuti Militari, Krzyżem Grunwaldu, honorową odznaką Obrońców Pokoju, Orderem Budowniczych Polski Ludowej, Krzyżem Powstańczym 1944 r. oraz Krzyżem Orderu Polonia Restituta. Na półpiętrze głównej klatki schodowej znajduje się popiersie Juliusza Słowackiego, a wisząca poniżej tablica przypomina o tym, że w latach 1829-1831 poeta pracował w tym budynku.

Obiekt dostępny z zewnątrz.

Oprac. Bartłomiej Modrzewski, OT NID w Warszawie, 09-05-2018 r.