Historia

Komora celna w Nieszawie istniała już od późnego średniowiecza. W 1509 roku, podczas sejmu piotrkowskiego, uchwalono „urządzenie komory celnej w Nieszawie dla cła pobieranego za zboże spławiane Wisłą”. W XVII wieku komora nieszawska przejęła również zadania komory włocławskiej. Powstała w wyniku rozbiorów granica prusko-rosyjska na Kujawach spowodowała konieczność budowy nowej komory celnej kontrolującej przewóz towarów Wisłą. Murowany budynek komory celnej istniał w Nieszawie już w 1789 roku. W połowie XIX wieku nieszawska komora celna należała do jedenastu komór I klasy funkcjonujących w Królestwie Polskim. Obecny budynek powstał około 1845 roku, być może na miejscu starszego obiektu, z wykorzystaniem jego piwnic. W okresie międzywojennym mieściło się w nim Seminarium Nauczycielskie. Po II wojnie światowej budynek wykorzystywany był jako szkoła, a następnie internat Liceum Ogólnokształcącego w Nieszawie. Obiekt remontowano w latach 1945, 1977 oraz 1998. Po przeniesieniu szkoły do innej siedziby – po 2007 roku – budynek pozbawiony użytkownika i należytej opieki ulega stopniowej dewastacji.

Opis

Obiekt o cechach klasycystycznych położony jest w południowej części Nieszawy, nad brzegiem Wisły, w zespole budynków należących niegdyś do folwarku klasztoru franciszkanów. Budynek komory celnej jest murowany z cegły, podpiwniczony, dwukondygnacyjny, wzniesiony na planie prostokąta i nakryty czterospadowym dachem z lukarnami. Elewacje, osadzone na wysokim cokole, są tynkowane i dekorowane motywem boniowania. Całość zwieńczona została profilowanym gzymsem podokapowym z gładkim fryzem. Elewacje wschodnia i zachodnia są jedenastoosiowe, z prostokątnymi otworami okiennymi. Elewacje boczne są trójosiowe, z wejściami umieszczonymi na osiach środkowych i półkoliście zamkniętymi wnękami na osiach bocznych. W elewacji frontowej (wschodniej) znajduje się nieznacznie wysunięty centralny ryzalit zwieńczony frontonem z gładkim tympanonem okolonym profilowanym gzymsem. Na osi środkowej usytuowano ganek na wysokiej podmurówce, do którego prowadzą schody. Na ganku mieszczą się dwa filary wspierające drewnianą werandę przykrytą daszkiem pulpitowym. Pod gankiem znajduje się wejście do piwnic. Piwnice, posadowione na fundamencie ceglano-kamiennym, są sklepione kolebkowo. Wnętrze budynku było pierwotnie trójtraktowe. Układ ten został zaburzony w wyniku przebudów i dewastacji, podczas których zniszczeniu uległo wiele ścian działowych. Zachowały się relikty klatki schodowej.

Oprac. Adam Paczuski, OT NID w Toruniu, 26.02.2026 r.

Wnętrze obiektu niedostępne dla zwiedzających.