Historia

Kamienica zbudowana w XV wieku, choć badania wykazały obecność szczątków drewnianych budynków gospodarczych z XIV wieku na podwórku. Pierwotnie parcela dochodziła do ulicy Krzywe Koło, obejmując dzisiejsze adresy Krzywe Koło 1 i 3. Pierwsze wzmianki o budynku pochodzą z 1458 roku, gdy była własnością rodziny burmistrzowskiej Beneszów. Z zachowanych dokumentów wiadomo, że w 1499 roku kamienica została przekazana burmistrzowi Marcinowi Roli. W kolejnych latach jej właścicielami byli m.in. Marcin Susliga oraz pisarz litewski, starosta mielnicki Mateusz Sawicki. W 1603 roku na zlecenie ówczesnych właścicieli miodowników Szulców została wyremontowana pod kierunkiem muratora włoskiego Antonio de Galia. Od 1628 roku przez kolejne sto lat kamienica należała do rodziny Falkiewiczów. Stanisław Falkiewicz (Falkowicz), aptekarz i burmistrz w 1643 roku przebudował budynek czego dowodem jest data na attyce oraz umieszczony na niej gmerk Falkiewiczów z inicjałami SF. Nadaną wówczas formę i układ z niewielkimi zmianami kamienica zachowała do 1944 roku. W XVIII wieku kamienica należała do rodziny Witthoffów (jej przedstawiciel Franciszek Witthoff był prezydentem Starej Warszawy w latach 1769-1779). Ostatnimi właścicielami kamienicy nr 28 byli Josek Ambasz oraz Henryk hr. Potulicki z Obór. Oni też w 1928 roku przeprowadzili remont w trakcie, którego architekt i konserwator zabytków Jan Łukasik wykonał dekorację malarską fasady. Po 1944 roku zachowały się mury i sklepienia piwnic oraz częściowo przyziemia. Uszkodzona była fasada na wysokości attyki oraz elewacja boczna powyżej gzymsu wieńczącego. Kamienicę odbudowano w latach 1950-53 na potrzeby Muzeum Historycznego m.st. Warszawy według projektu Stanisława Żaryna. Zachowano fasadę oraz większość detali architektonicznych (zniszczone rzeźby z attyki zrekonstruowano, ostatecznie umieszczono je w 1972 roku), odtworzono boczną elewację, natomiast tylna od podwórza został zaprojektowana na nowo. W trakcie prac zachowano historyczny układ wnętrz, nie odtworzono jedynie klatki schodowej, nowe schody wykonano w konstrukcji żelbetowej. Również stropy zrealizowano jako stropy belkowe typu Kleina, a dla ściany frontowej wykonano kotwienie za pomocą ściągów stalowych przymocowanych do belek stropowych. W drugiej połowie XX wieku elewacja kamienicy kilkakrotnie zmieniała kolorystykę.

2 września 1980 roku Stare Miasto w Warszawie zostało umieszczone na liście światowego dziedzictwa UNESCO jako przykład całkowitej rekonstrukcji zespołu historycznego.

W 2014 roku rozpoczęto projekt Modernizacja, konserwacja oraz digitalizacja zabytkowej siedziby głównej Muzeum Warszawy przy Rynku Starego Miasta w Warszawie, realizowany w ramach programu Konserwacja i rewitalizacja dziedzictwa kulturowego, przy wsparciu udzielonym z funduszy norweskich i funduszy EOG, pochodzących z Islandii, Lichtensteinu i Norwegii oraz środków krajowych. W ramach projektu wykonano prace budowlane i konserwatorskie w jedenastu kamienicach siedziby Muzeum Warszawy z zewnątrz i wewnątrz. Punktem odniesienia przy konserwacji elewacji była odbudowa kamienic z lat 50. XX wieku. Projekt kolorystyki został oparty o badania przeprowadzone przez głównego wykonawcę prac i uzgodniony ze stołecznym konserwatorem zabytków. W przypadku domu nr 28 nie zdecydowano się na odtworzenie międzywojennej polichromii Jana Łukasika. Kamienicę pokryto barwionym tynkiem. Elewacja utrzymana jest obecnie w szarej kolorystyce z białymi obramieniami okien i gzymsami, na pierwszym i drugim piętrze obramienia dodatkowo otacza pozłocona opaska, również detale na attyce pozłocono, zachowano również oryginalny kolor odczyszczonej kamieniarki.

Opis

Kamienica Falkiewiczowska jest budynkiem murowanym, narożnym, trzykondygnacyjnym z użytkowym poddaszem. Ściany wykonane są z cegły ceramicznej pełnej. Od strony rynku elewacja jest trzyosiowa. Kamienica ma wczesnobarokową fasadę zwieńczoną attyką z manierystycznymi detalami. Narożnik w przyziemiu okalają ociosane kamienne bloki, w kolejnych kondygnacjach występuje już boniowanie. Okna kamienicy posiadają charakterystyczne barokowe obramienia z uszakami. Kondygnacje oddzielone są delikatnymi listwami poprowadzonymi na wysokości parapetów okiennych, dopiero gzyms wieńczący stanowi wyraźne optyczne odcięcie, powyżej niego znajduje się attyka zasłaniająca trójkątny szczyt jednospadowego dachu (pulpitowego). Attyka o łamanej linii – obniżenie po środku jest czterodzielna, na poszczególne pola dzielą ją pilastry z potrójnymi łezkami zamiast kapiteli. Attykę dekorują złocone kule i obeliski nasuwające skojarzenia z detalami z wzorników niderlandzkich okresu manieryzmu. Centralną część attyki stanowi grupa rzeźbiarska składająca się z trzech rekonstruowanych figur: centralnie umieszczona na cokole Matka Boska, po jej prawej św. Elżbieta Węgierska z żebrakiem oraz po lewej św. Stanisław. Oryginalna figura św. Elżbiety, prezentowana jest na wystawie stałej w Muzeum Warszawy w gabinecie detali architektonicznych.

W przyziemiu kamienicy Falkiewiczowskiej znajduje się zamknięty półkoliście piaskowcowy portal z umieszczonym w jego kluczu gmerkiem Falkiewiczów. Oryginalnym elementem otworu drzwiowego jest też krata nadświetla z XVII wieku (przeniesiona z innego budynku), obok zachowały się kute drzwi zamykające zsyp do piwnicy. Kamienica jest trzytraktowa, ale nie zachowały się ślady pierwotnego układu gotyckiego. Piwnice również są trzytraktowe przekryte sklepieniami krzyżowymi i kolebkowymi z gurtami. Portal wejściowy prowadzi do wąskiej przelotowej sieni ze sklepieniami kolebkowo-krzyżowymi, jedynie w pomieszczeniu recepcji znajduje się sklepienie kolebkowe z lunetami.

Obiekt dostępny w godzinach pracy muzeum - https://muzeumwarszawy.pl/wizyta/.

Oprac. Ewa Perlińska-Kobierzyńska, Muzeum Warszawy, 2025 r.