willa Podgórze, Nałęczów
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Typowy dla Nałęczowa przykład drewnianej architektury uzdrowiskowej w typie „szwajcarskim” z 4. ćw. XIX w. Willa odznacza się urozmaiconą bryłą i bogatą dekoracją snycerską. Wyróżniają ją  trzy dwukondygnacyjne werandy zdobione ornamentem roślinnym.

Historia

Willa wzniesiona została ok. 1880 r. w okresie realizowania na terenie Nałęczowa, według koncepcji Michała Górskiego, nowoczesnego uzdrowiska, miasta-ogrodu. Wzdłuż głównych ulic powstały okazałe wille w stylu szwajcarskim, a do najpiękniejszych należała willa Podgórze, zbudowana przez Aleksandra Oskierko - litewskiego ziemianina, który sprzedał ją doktorowi Karolowi Benniemu, lekarzowi i społecznikowi, przyjacielowi wielu artystów i pisarzy. Za czasów Benniego był tu pensjonat, gdzie mieszkał m.in. Henryk Sienkiewicz, a także Jan i Mieczysław Karłowiczowie. W willi odbywały się także czwartkowe spotkania literackie organizowane przez Jadwigę Łuszczewską – Deotymę i Antoniego Odyńca (przyjaciela Adama Mickiewicza). Wdowa po doktorze Bennim - Ludwika Benni sprzedała willę Stanisławowi Truszkowskiemu. W latach siedemdziesiątych XX w. znalazła się w rękach rodziny Kołdejów.  W okresie międzywojennym budynek został przebudowany zgodnie z projektem Stanisława Grochowicza.

Opis

Obiekt zlokalizowany w pn.- zach. części Nałęczowa, po pn. stronie ul. Armatnia Góra, biegnącej wzdłuż parku zdrojowego. Położony centralnie na obszernej prostokątnej działce, ogrodzonej siatką. Fasada budynku zwrócona jest w stronę ulicy. W głębi posesji znajduje się oficyna i ustęp.
Obiekt wzniesiony został w duchu szwajcarskiej architektury willowej charakteryzującej się ornamentyką tzw. stylu laubzegowego.
Budynek drewniany o konstrukcji wieńcowej, z belek modrzewiowych oszalowanych deskami sosnowymi, osadzony na murowanym z cegły i kamienia  cokole. Stropy płaskie, w piwnicy sklepienie kolebkowe.
Budynek o nieregularnym planie, składającym się trzech części założonych na rzutach prostokąta (środkowa i wschodnia) i kwadratu (zachodnia) oraz kwadratowej wieży w pd.-zach. narożu. Wnętrza części środkowej o układzie dwutraktowym, dwudzielnym, części zach. jednotraktowe z wydzieloną klatką schodową, część wsch. dwutraktowe  z wydzielonym korytarzem w trakcie pn. i zewnętrzymi schodami prowadzącymi na piętro.
Bryła podpiwniczona, urozmaicona z zadaszonymi werandami i niszami. Korpus dwukondygnacyjny nakryty dachem dwuspadowym ujęty dwoma piętrowymi segmentami nakrytymi dachami dwuspadowymi. Kalenice segmentów ustawione prostopadle do korpusu. W pd.- zach. narożu trójkondygnacyjna wieża nakryta dwuspadowym dachem.
Ściany elewacji oszalowane w układzie poziomym. W pasie cokołowym piętra, wyodrębnionym za pomocą gzymsu kordonowego i podokiennego, szalunek w układzie pionowym.
Elewacje frontowa (pd.) na wysokim cokole, pięcioosiowa, uskokowa, ukształtowana asymetrycznie. Część środkowa z lustrzanymi schodami prowadzącymi na piętrową ażurową werandę z balustradami i arkadami o bogatej dekoracji „laubzegowej”, powtórzonej trzeciej kondygnacji jednoosiowej wieży. Analogiczne motywy zdobią werandy i tarasy elewacji bocznych oraz balustradę schodów i szczyt elewacji tylnej.
W elewacji frontowej, w szczycie, na osi środkowej werandy widoczy napis „PODGÓRZE”.

Zabytek niedostępny

oprac. Anna Sikora-Terlecka, OT NID w Lublinie, 12-02-2018 r.

Bibliografia

  • Cholewiński W., Nałęczów i jego okolice wraz … , Lublin 1934, s. 94
  • Góra J., Mironowicz-Panek M., Olkowicz A., Uzdrowisko Nałęczów. Przewodnik, Nałęczów 2007, s. 56-57
  • Majewski K., Nałęczów Zdrój. Katalog obiektów zabytkowych. Kazimierz Dolny nad Wisłą 1977, Archiwum WUOZ Lublin, [b.n.s.]
  • Olkowicz A., Nałęczów minionych lat czyli uzdrowisko na starych pocztówkach, Nałęczów 2003, s. 75, 77
  • Tałataj Z., Nałęczów, Kraków 1971 r., [b.n.s.]
  • Tarka M., Dzieje Nałęczowa, Nałęczów 1989, s. 89

Informacje ogólne

  • Rodzaj: willa
  • Chronologia: ok. 1880 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Armatnia Góra 16, Nałęczów
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. puławski, gmina Nałęczów - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy