Historia

W drugiej połowie XIX wieku Białystok przekształcił się w jeden z najważniejszych węzłów kolejowych północno-zachodniej części Imperium Rosyjskiego. Podstawę białostockiego węzła kolejowego stworzyła uruchomiona w 1862 roku magistrala Warszawa-Petersburg, stanowiąca kluczowy szlak komunikacyjny łączący stolicę Królestwa Polskiego z centrum imperium. Znaczenie miasta wzrosło jeszcze bardziej po uruchomieniu w 1873 roku linii Odessa-Kijów-Brześć Litewski-Białystok-Grajewo-Królewiec. Trzecim połączeniem była linia Baranowicze-Wołkowysk-Białystok (Kolej Poleska), oddana do użytku 5 grudnia 1886 roku. Wschodnia cześć ulicy Traugutta od samego początku związana była z infrastrukturą kolejową i powstałym tu dworcem/stacją Kolei Poleskiej zwanym Dworcem Poleskim lub już w wieku XIX zamiennie Dworcem Towarowym, co obrazuje rosyjska mapa z tego okresu. Widoczny jest tu dworzec z towarzyszącymi budynkami - kolonią domów mieszkalnych dla pracowników obsługujących stację. Według „Książki ewidencyjnej” z 1952 roku dom z nr 6 wybudowany został w 1887 roku na działce o nr. ewidencyjnym 1468/28. Jako obiekt jednokondygnacyjny, niepodpiwniczony, drewniany, oszalowany, dach drewniany kryty blachą trapezową ocynkowaną. Wyposażony w instalacje elektryczną i wodno-kanalizacyjną.

W 1922 wybudowana została część murowana jako dobudówka do drewnianego domu mieszkalnego. Obiekt jednokondygnacyjny, niepodpiwniczony, murowany z cegły, dach drewniany kryty blachą trapezową ocynkowaną. Prawdopodobnie w czasie budowy domu wybudowana została także ziemna piwnica, która służyła za schron podczas działań wojennych. Podczas II wojny światowej w murowanej części mieścił się szpital. W wyniku działań wojennych zburzono i spalono kompleks Dworca Fabrycznego z magazynami, oraz sąsiednie koszary, jednak jak wynika ze zdjęcia lotniczego 1944 roku zabudowa mieszkalna wzdłuż ulicy Traugutta praktycznie ocalała. także budynek z nr 6. Po wojnie służyły pracownikom kolei. Dom wielokrotnie remontowany. Obecnie własność prywatna. Podobne zespoły domów dla obsługi stacji kolejowych zachowały się m. in. w czeremsze, Suwałkach czy Białymstoku-Starosielce.

Opis    

Dom usytuowany po południowej stronie ulicy R. Traugutta. Część południowa drewniana, szalowana, konstrukcji zrębowej i sumikowo-łątkowej. Część północna murowana z żółtej cegły, nietynkowana. Drewniana część na planie prostokąta z gankiem dostawionym do elewacji frontowej, z prostokątną, murowaną przybudówką dobudowaną do północno-wschodniej ściany z gankiem dostawionym do ściany wschodniej. Dwutraktowy układ wnętrz, w części murowanej zakłócony. Bryła rozczłonkowana, jednokondygnacyjna, część drewniana z częściowo użytkowym poddaszem przekryta dachem dwuspadowym naczółkowym, część murowana dwuspadowym. Elewacja południowo-zachodnia, pięcioosiowa, zwieńczona gzymsem skrzynkowym. Na osi środkowej wejście poprzedzone gankiem. Na pozostałych osiach okna zespolone, dwudzielne z nadślemieniem, w profilowanych opaskach z ozdobnymi nadokiennikami. Szalunek dwustrefowy; do okien pionowy, powyżej poziomy. Narożniki odeskowane. Elewacja południowo-wschodnia: w części drewnianej jednoosiowa, niesymetryczna. Na osi przeszklone drzwi połączone z jednoskrzydłowym oknem PCV. W szczycie otwór wypełniony jednoskrzydłowymi, drewnianymi drzwiczkami, wejście umożliwiają dostawione metalowy, ażurowe schody. Szalunek dwustrefowy; do okien pionowy, powyżej poziomy.

Elewacja północno-zachodnia (części drewnianej), jednoosiowa, niesymetryczna. Na osi trójskrzydłowe okno. Szalunek dwustrefowy; do okien pionowy, powyżej poziomy. W części murowanej dziewięcioosiowa, zwieńczona profilowanym gzymsem, narożniki ujęte lizenami. Na siódmej osi drzwi, na pozostałych zespolone okna PCV. Nad otworami okiennymi nadproża ze zwornikami, pod oknami cegły ułożone w pasy, nieznacznie wysunięte przed lico elewacji. Elewacja północno-wschodnia (w części murowanej) jednoosiowa, niesymetryczna, na osi jednopłaszczyznowe okno PCV. W szczycie otwór wypełniony jednoskrzydłowymi, drewnianymi drzwiczkami. Analogiczne ozdobniki ceglane. Elewacja południowo-wschodnia części murowanej ośmioosiowa. Licząc od północy otwory drzwiowe rozmieszczone na trzeciej osi (poprzedzone gankiem) i ósmej, na pozostałych osiach okna zespolone PCV. Elewacja północno-wschodnia w części drewnianej dwuosiowa, na osiach okna PCV. Wnętrze podzielone na kilka niezależnych mieszkań.

Obiekt dostępny z zewnątrz.

Oprac. Iwona Górska, NID Oddział Terenowy w Białymstoku, 18.07.2026 r.

Bibliografia    

• Architektura ceglana w Białymstoku, oprac. autorskie I. Górska, J. Kotyńska-Stetkiewicz, A. Kułak, G. Ryżewski, W. Wróbel, Białystok 2019, s. 179 -182.
• Architektura drewniana w Białymstoku, oprac. autorskie I. Górska, J. Kotyńska-Stetkiewicz, A. Kułak, G. Ryżewski, W. Wróbel, Białystok 2020, s. 33.
• Dobroński A., Białostocki węzeł kolejowy w 1915 roku, „Rocznik Białostocki”, t. 15, Białystok 1981, s. 75-89.
• Dmitruk S., Linia Białystok – Baranowicze Poleskiej Skarbowej Drogi Żelaznej w latach 1886–1914, „Białostockie Teki Historyczne”, t. 14, 2016.