Historia

Kościół dominikański w Elblągu podlegał władzom zakonnym i był zwolniony z obowiązku prowadzenia własnej parafii, posiadał prawo grzebania zmarłych wewnątrz świątyni i na cmentarzu kościelnym. Po likwidacji konwentu dominikanów w Elblągu w 1542 roku, większa część patrycjatu przyjęła luteranizm. Podominikański kościół i cmentarz służyły odtąd gminie protestanckiej. Na cmentarzu chowani byli głównie członkowie rodzin patrycjuszowskich, sprawujących władzę w mieście, rodziny kupców angielskich zrzeszonych w Kompanii Wschodniej oraz osoby, które przybyły do Elbląga z zewnątrz, związane czasowo z miastem, na przykład wyżsi oficerowie wojsk polskich i obcych czy wyżsi urzędnicy państwowi.

W pierwszej połowie XVII wieku zburzono północno-wschodni narożnik zabudowań poklasztornych. W jego miejscu urządzono cmentarz, by pozyskać dodatkowe miejsce na pochówki, ponieważ przestrzeń grzebalna w kościele, krużganku, refektarzu oraz po południowej stronie kościoła była już zapełniona. W 1813 roku ostatecznie zabroniono grzebania zmarłych na przykościelnym cmentarzu.

Opis

Cmentarz rozpościerał się wokół kościoła Najświętszej Marii Panny w Elblągu – od strony południowej w miejscu, gdzie dzisiaj znajdują się trawniki, od północy natomiast w miejscu rozebranych zabudowań klasztornych. Brak informacji wskazujących umiejscowienie poszczególnych pochówków czy formy grobów. Obecnie na murze przy terenie dawnego cmentarza można oglądać zachowane w obrębie założenia klasztornego barokowe epitafia m.in.: epitafium elbląskiego kupca Mertena Schmidta z 1705 roku w ostrołukowej wnęce zewnętrznego muru, tuż przy bramie; epitafium pierwszej żony Jana Scolumbe’go z 1638 roku w kolejnej ostrołukowej wnęce tego samego muru; epitafium Michała Fosilgera z 1719 roku w następnej wnęce zewnętrznego muru; epitafium Michała Achenwalla z 1704 roku także w jednej z wnęk tego muru; epitafium Jana Kirstena z 1718 roku na wschodnim murze w rogu dziedzińca; epitafium Jerzego Härtela z około 1780 roku przy pierwszym oknie na murze zakrystii.

Teren dawnego cmentarza jest użytkowany przez Centrum Sztuki Galerię EL, na trawnikach wokół kościoła w formie galerii plenerowej prezentowana jest rzeźba współczesna – formy przestrzenne.

Dostępność

Teren dawnego cmentarza jest dostępny dla zwiedzających bezpłatnie w godzinach otwarcia Centrum Sztuki Galeria EL (poniedziałek – czwartek: 10:00 – 18:00, piątek – niedziela: 10:00 – 19:00).

Dostępność architektoniczna

Centrum Sztuki Galeria EL

Do budynku Centrum Sztuki Galeria EL prowadzi wejście znajdujące się na dziedzińcu Galerii, na który wchodzi się od ul. Kuśnierskiej. Wejście jest dostosowane dla osób na wózkach inwalidzkich. Kasa biletowa znajduje się po prawej stronie od wejścia.

Dla osób na wózkach dostępna jest kruchta zachodnia oraz główna sala wystawiennicza (nawa) wraz z prezbiterium. Między nawą a prezbiterium umieszczony jest podjazd dla wózków. Dostęp do dwukondygnacyjnej empory zapewnia dźwig osobowy o wymiarach: 140 cm głębokość x 110 cm szerokość, szerokość drzwi otwieranych automatycznie to 90 cm; przystosowany dla osób niewidomych i słabowidzących.

Toaleta dla osób z niepełnosprawnościami znajduje się w kruchcie zachodniej, obok kasy biletowej. Do budynku i wszystkich jego pomieszczeń można wejść z psem asystującym i psem przewodnikiem.

W budynku nie ma pętli indukcyjnych. W budynku nie ma oznaczeń w języku Braille’a, oznaczeń kontrastowych lub w druku powiększonym dla osób niewidomych i słabowidzących. Brak możliwości skorzystania z usług tłumacza migowego.

prac.: Marta Liszewska, 3.07.2024 r.