Historia

Przed powstaniem zabudowy tej części Białegostoku tj. ulicy Romualda Traugutta, teren ten wchodził w skład majątku ziemskiego Zacisze. Dobra te w 1862 roku należały do Kazimierza Kobylińskiego, któremu za udział w powstaniu styczniowym skonfiskowano majątek. W posiadanie części z tych ziem wszedł kapitan Ernest Maksymilianowicz Walter, po jego śmierci (około 1870 roku) żona i spadkobiercy. Synowie Waltera rozpoczęli wyprzedaż majątku już w latach 80. XIX wieku, m.in. pod zabudowania koszar 64. Kazańskiego Pułku Piechoty. W końcu XIX wieku roku przy ówczesnej ulicy Baranowickiej (na południe od Mikołajewskiej), na północ od linii kolejowej do Baranowicz wybudowane zostały owe koszary. Teren miał kształt prostokąta, którego południowo zachodni narożnik powiększono na początku XX wieku przez budowę tam cerkwi garnizonowej pw. Kazańskiej Ikony Matki Bożej. W ten sposób powstał też cmentarz przycerkiewny. Brak materiałów źródłowych na temat, aby teren ten w przeszłości pełnił funkcję grzebalną. Utrwalona nazwa „cmentarza przycerkiewnego czy później przykościelnego” jest więc nomenklaturą jedynie obiegową. 

Po odzyskaniu niepodległości w 1919 roku zniszczone koszary przejęło Wojsko Polskie - 42. Pułk Piechoty im. Romualda Traugutta (od 1938 roku im. gen. Jana Henryka Dąbrowskiego). Dawna cerkiew garnizonowa po gruntownym remoncie adaptowana została na kościół i od 1927 roku korzystało z niej wojsko. Podczas II wojny światowej okupanci sprofanowali świątynię, koszary ponownie zostały zniszczone. W lipcu 1946 roku świątynia wraz z przyległym terenem została przekazana w użytkowanie katolickiemu duchowieństwu diecezjalnemu, a trud odbudowy i organizacji ośrodka duszpasterskiego podjął ks. Aleksander Syczewski (1893–1976). 27 października 1946 roku w uroczystość Świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza poświęcił go arcybiskup wileński Romuald Jałbrzykowski. Teren ten służy parafii do celów związanych z kultem i integracją społeczności lokalnej.

Opis    

Teren przykościelny na działce o nr. ewidencyjnym 1617, obręb Wygoda ma kształt wieloboku, zbliżony do trapezu prostokątnego. Centralnym jego punktem jest kościół pw. Najświętszego Serca Jezusa. Okala go współczesne ogrodzenie z dwiema bramami i bramką, brama główna usytuowana jest u zbiegu ulic R. Traugutta i Kapralskiej. Plac przed kościołem, droga procesyjna, place przed pozostałymi budynkami i drogi dojazdowe wyłożone są kostką brukową, pozostały teren obsiany jest trawą. Wzdłuż ogrodzenia starodrzew i skupiny krzewów (klon, lipa, topola, akacja, żywotnik, lilak). Od ul. R. Traugutta zachowany został ceglany słup bramy wjazdowej na teren koszar. Na nim znajduje się tablica komemoratywna poświęcona 42. Pułkowi Piechoty im. gen. Jana Henryka Dąbrowskiego, ufundowana w 1989 roku w 50 rocznicę września przez białostocką Spółdzielnię Inwalidów. Projekt wykonał rzeźbiarz Stanisław Wakuliński. Mosiężną, prostokątną tablicę poprzedza płaskorzeźbiony polski orzeł wojskowy w koronie zwieńczonej krzyżem. Inskrypcja na tablicy brzmi: TU I NA TERENACH PRZYLEGŁYCH W LATACH/ 1923-1939 W KOSZARACH STACJONOWAŁ 42 PUŁK/ PIECHOTY IM. HENRYKA DĄBROWSKIEGO./ POD KONIEC SIERPNIA 1939 R. PUŁK POD DOWÓDZ-/ TWEM PPŁKA WACŁAWA MALINOWSKIEGO ZAJĄŁ/ STANOWISKA W RAMACH SAMODZIELNEJ GRUPY/ OPERACYJNEJ „NAREW”. STOCZYŁ OD 2 DO 13 WRZEŚ-/ NIA CIĘŻKIE WALKI POD MYSZYŃCEM, OSTROŁĘKĄ,/ NOWOGRODEM, ŁĘTOWNICĄ I ZAMBROWEM./ BATALION MARSZOWY TEGO PUŁKU POD DOWÓDZ-/ TWEM POR. IGNACEGO STACHOWIAKA 15 IX 1939 R./ BRONIŁ BIAŁEGOSTOKU PRZED NIEMCAMI/ NA WYSOKIM STOCZKU./ W 50 ROCZNICĘ WRZESNIA/ SPOŁECZNOŚĆ SPÓŁDZIELNI INWALIDÓW W BIAŁYMSTOKU.

W południowej części terenu okalającego kościół (od ulicy R. Traugutta) 1946 roku w miejscu zrujnowanej wartowni wzniesiona została plebania. W północno wschodnim narożniku terenu powstał budynek mieszkalny wznoszony „sposobem gospodarczym” od 1957 do 1972 roku oraz garaż. Na placu przed kościołem, w północno zachodniej części, pomnik Jana Pawła II według projektu rzeźbiarza Stanisława Wakulińskiego. Jest to upamiętnienie 46. Międzynarodowego Kongresu Eucharystycznego, który odbył się we Wrocławiu w dniach 25.05.1997 – 01.06.1997 roku oraz VI pielgrzymki papieża do Polski w dniach 31.05.1997-10.06.1997 roku. Na cokole złocona inskrypcja EUCHARYSTIA I WOLNOŚĆ/ 25 V -10 VI 1997 R. Poniżej w dwóch kolumnach rzymskie cyfry od I do X symbolizujące przykazania dekalogu. W południowej części terenu usytuowany jest drewniany, wysoki krzyż misyjny z 2015 roku. W tej części terenu kościelnego usytuowane są także dwie rzeźby na cokołach: Jezusa Chrystusa i Matki Bożej.

Teren dostępny.

Oprac. Iwona Górska, NID Oddział Terenowy w Białymstoku, 15.07.2026 r.

Bibliografia    

• Dobroński A. Cz., Filipow K., 42. Pułk Piechoty im. gen. Jana Henryka Dąbrowskiego, Białystok 1996.
• Katalog białostockich pomników, tablic pamiątkowych i miejsc pamięci narodowej, oprac. M. Kietliński, J. Koller-Szumska, A. Pieciul, S. Wicher, Białystok 2017, s. 166-167.
• Skowroński M., Dzieje kościoła i parafii i Najświętszego Serca Jezusa w Białymstoku, praca magisterska pod kier. ks. dr. T. Kasabuły, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2009, mpis.
• Świątynie w Białymstoku, oprac. I. Górska, J. Kotyńska-Stetkiewicz, A. Kułak, L. Pawlata, m. Wróbel, W. Wróbel, Białystok 2023, s. 125-145.