XX w. o nieprzekształconej formie architektonicznej. Gmach poczty wyróżnia urozmaicona bryła, malownicza forma i bogaty wystrój architektoniczny utrzymany w stylu renesansu północnego. 

Historia

Gmach poczty został wzniesiony w 1908 r. według projektu Ewalda von Rechenberga na miejscu wcześniejszej zabudowy mieszkalnej. W tylnej części działki usytuowano budynek pełniący funkcję składnicy wysyłkowej poczty i skomunikowano go łącznikiem z budynkiem głównym. W 1920 r. budynek poczty pełnił funkcję odwachu stacjonujących w mieście wojsk francuskich. Po wojnie przez lata funkcjonował zgodnie ze swoim pierwotnym przeznaczeniem, jako urząd pocztowy. W 1953 r. podczas remontu budynku całkowicie przekształcono wnętrza i dostosowano je do ówczesnych standardów. Budynek łącznika w 2 poł. XX w. został nadbudowany o jedną kondygnację. Zabytkowy kompleks od 2014 r. jest własnością prywatną. 

Opis

Kompleks budynków dawnej poczty usytuowany jest w ścisłym śródmieściu Bytomia, we wschodniej pierzei ul. Piekarskiej. Od strony południowej sąsiaduje z zespołem kościoła św. Trójcy, a od strony z północnej i zachodniej ze zwartą zabudową ulicy Piekarskiej. Zespół składa się z usytuowanego od strony ul. Piekarskiej budynku głównego poczty oraz budynku składnicy poczty i łącznika od strony podwórza. Gmach główny składa się z długiego, prostokątnego skrzydła frontowego od strony zachodniej oraz przylegających do niego od strony wschodniej trzech krótszych skrzydeł, zgrupowanych wokół niewielkiego, wewnętrznego dziedzińca. 

Skrzydło frontowe od strony ul. Piekarskiej składa się z trzech członów, tj. środkowego, dwupiętrowego, z wysokim poddaszem, jednopiętrowej części bramnej usytuowanej po stronie północnej oraz jednopiętrowej części usytuowanej od strony południowej. Bryła części środkowej jest urozmaicona dwoma ryzalitami zwieńczonymi wysokimi, dekoracyjnymi szczytami, trójbocznymi, wieżyczkowymi wykuszami zwieńczonymi hełmami oraz ulokowanym w części centralnej wykuszem na konsolach, zwieńczonym rozbudowanym szczytem w formie trójkątnego przyczółka, ujętego sterczynami i wolutami. W części tylnej, do ryzalitu południowego przylega wieżyczka mieszczącą klatkę schodową. Bryła części południowej od strony frontowej urozmaicona jest narożnym wykuszem zwieńczonym hełmem, a od strony wschodniej ryzalitem. Poszczególne części skrzydła frontowego nakryte są dachami dwuspadowymi z facjatami i lukarnami. Trójboczne wykusze wieżyczkowe, lukarny i wykusz wieńczą hełmy baniaste, a wieżyczkę tylną dach namiotowy. Fasada w strefie przyziemia licowana jest okładziną kamienną, w wyższych partiach cegłą klinkierową. W elewacji frontowej na poziomie parteru ulokowane są trzy okazałe portale oraz duże, półkoliście zamknięte otwory okienne w arkadowych wnękach ujętych półkolumnami. Portal główny usytuowany jest w partii wykusza, a pozostałe dwa w partiach ryzalitów. Powyżej strefy przyziemia elewacja jest licowana cegłą klinkierową, kamiennym detalem architektonicznym i artykułowana prostokątnymi oraz zamkniętymi półkoliście otworami okiennymi, na poziomie I piętra zgrupowanych w triforium, a na wysokości II piętra biforium. Elewację wieńczy gzyms na konsolach, ponad którym w części centralnej usytuowano kamienną attykę w formie tralkowej balustrady, a w partiach ryzalitach dekoracyjny fryz. Ryzality zwieńczone są trójkondygnacyjnymi szczytami o wykroju wklęsło-wypukłym, podzielonymi kamiennymi gzymsami. Na dekorację architektoniczną fasady składają się kamienne oprawy otworów okiennych, rozglifione, bogato dekorowane portale oraz plastyczny detal kamieniarski wykusza i ryzalitów z wieżyczkami, w tym z płaskorzeźbami przedstawiającymi sceny obrazujące dawne zaprzęgi pocztowe oraz liczne przedstawienia zwierząt, fantastycznych stworów i głów ludzkich. Elewacja frontowa części bramnej jest asymetryczna, w partii przyziemia mieszcząca otwór wejściowy oraz przejazd bramny. W fasadzie południowej przybudówki skrzydła usytuowano dominujący, dwukondygnacyjny wykusz wieżyczkowy, wsparty na konsolach, z loggią na piętrze. Artykulację tej części elewacji wyznaczają rzędy otworów okiennych o zróżnicowanym wykroju. Elewacje tylne gmachu charakteryzują się skromniejszym wystrojem i licowaniem wyłącznie za pomocą cegły klinkierowej. Kompozycja elewacji tylnej budynku bramnego jest analogiczna do frontowej, natomiast tylną elewację dobudówki południowej urozmaica ryzalit zwieńczony szczytem o wykroju wklęsło-wypukłym. Elewacja południowa gmachu jest czteroosiowa, z portalem w osi środkowej. Elewacja tylna środkowej części skrzydła głównego w osiach skrajnych urozmaicona jest pozornymi ryzalitami, zwieńczonymi szczytami o wykroju wklęsło-wypukłym. W centralnej części elewacji wschodniej znajduje się dwuosiowy ryzalit zwieńczony szczytem o wykroju wklęsło-wypukłym. W przyziemiu elewacji wschodniej mieści się ganek z wejściem, powyżej balkon. Artykulację elewacji wschodniej oraz pozostałych elewacji podkreślają symetrycznie rozmieszczone rzędy otworów okiennych, w przyziemiu zamknięte łukiem odcinkowym, powyżej zgrupowane w formie biforiów, ponad którymi znajdują się tynkowane płyciny wypełnione geometryczną dekoracją. Układ wnętrz budynku głównego jest przekształcony. W niewielkim stopniu zachowała się wewnętrzna stolarka drzwiowa. 

Obiekt jest niedostępny.

Oprac. Dorota Bajowska, Pracownia Terenowa NID w Katowicach, 11.2020 r.