Dom staromiejski, Białystok
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Cenny przykład budownictwa miejskiego z 2. poł. XVIII wieku. Fundacja szpitala związana z działalnością dobroczynną hetmana Branickiego. Zabytek o wartościach historycznych w skali regionu.

Historia

Budynek ufundował Jan Klemens Branicki jako siedzibę szpitala miejskiego z przeznaczeniem dla ubogich. Powstał w latach 1763-1768, chorymi opiekowały się siostry zakonne. W budynku oprócz sal dla chorych znajdowały się również kaplica i szkoła parafialna. W późniejszym czasie w szpitalu usytuowano przytułek dla ubogich. W 1855 roku budynek szpitala przejęło Białostockie Towarzystwo Dobroczynności, które w 1859 roku przeprowadziło generalny remont. W 1919 roku do budynku dobudowano salę widowiskową. W okresie międzywojennym w dawnym szpitalu znajdował się Dom Katolicki i działało kino „Świat”. W czasie II wojny światowej budynek nie został zniszczony. Tuż po wojnie w sali kina przeprowadzano pokazowe procesy polityczne. W latach 1944-1948 mieścił się tu Teatr Miejski, a potem kino „Ton”. W latach 50. XX wieku obiekt przeszedł remont kapitalny przystosowujący wnętrza dla potrzeb kina, a na przełomie lat 70/80 XX wieku modernizację i remont wnętrza, wprowadzając ponownie podziały w starszej części parteru. Po 1990 roku budynek zwrócono kościołowi katolickiemu, który umieścił w nim administrację parafii (na piętrze), kino i księgarnię. Położono nowe tynki na elewacjach części barokowej.

Opis

Budynek usytuowany w centrum miasta, we wschodniej części Rynku Kościuszki. Działka, na której znajduje się dom przylega bezpośrednio do ogrodzenia kościoła Wniebowzięcia NMP po jego zach. stronie. Budynek w stylu barokowym z dobudówką z 1919 roku. Rzut na planie dwóch prostokątów połączonych krótszymi bokami pod kątem rozwartym, dobudowana część silnie wydłużona. Część barokowa murowana, tynkowana, w bryle prostopadłościenna z ryzalitem i podcieniem od południa w elewacji frontowej. Do zachodniej elewacji przylega murowane ogrodzenie, słupy boniowane, kryte dachówką, przęsła w centralnej części ażurowe z metalowymi prętami. Wzdłuż zachodniej elewacji mur oporowy z analogicznym ogrodzeniem. Budynek dwukondygnacyjny, częściowo podpiwniczony, w podcieniu i na parterze sklepienie krzyżowe. Dach dwuspadowy, w części północnej trzyspadowy, kryty blachą. Dolna kondygnacja boniowana. Gzyms okapowy obiegający wszystkie elewacje, częściowo obiegający gzyms kordonowy. Główna elewacja południowa pięcioosiowa, ryzalit umieszczony centralnie trzyosiowy dwukondygnacyjny, z pilastrami na obu kondygnacjach, szerokie arkady wsparte na szerokich filarach, centralna arkada wyższa i szersza od pozostałych, przykryty dwuspadowym dachem zdobionym wazą. Trójkątny tympanon ryzalitu ozdobiony herbem miasta. Elewacje boczne (wschodnia i zachodnia) w przyziemiu 5-osiowe, w górnej kondygnacji trójosiowe. Zachowany główny układ wnętrz i sklepienia, wystrój wnętrz współczesny. Dobudówka przykryta dachem dwuspadowym. Elewacja z dekoracją płycinową.

Obiekt dostępny dla zwiedzających z zewnątrz.

Oprac. Grażyna Rogala, OT NID w Białymstoku, 10.12.2014 r.

Bibliografia

  • Lechowski A., Białystok. Przewodnik historyczny, Białystok [b.r.w.], s. 44-46, il. s. 43;
  • Tajemnicza historia ukryta w murach białostockiego kina „Ton”, pod red. B. Zdrojewskiej, Białystok 2007, s. 3-10.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: budynek użyteczności publicznej
  • Chronologia: 1773-1776
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Rynek Kościuszki 2, Białystok
  • Lokalizacja: woj. podlaskie, pow. Białystok, gmina Białystok
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy