Historia

W 1899 roku Szeftel Ginzburg odsprzedał narożnik posesji Karolowi Augustowi Moesowi za kwotę 6000 rubli, który zbudował na niej czterokondygnacyjną kamienicę. Od 1896 roku K. A. Moes był właścicielem magazynu usytuowanego po przeciwnej stronie przy ul. św. Rocha 3, w którym mieścił się kantor sprzedaży i składy gotowych wyrobów fabryki włókienniczej w Choroszczy. Posesja pozostała jego własnością do około 1910 roku. Na przełomie 1912/1913 roku znalazła się w posiadaniu Henryka Weltmana, kupca, który prowadził handel wyrobami z miejscowych fabryk i manufaktur. Kamienica w niewielkim stopniu przeznaczona była na działalność handlową. Lokatorami wynajmującymi mieszkania w kamienicy byli m.in.: Jerzy Michajłow - starosta cerkwi pw. św. Mikołaja w Białymstoku i nauczyciel białostockiej Szkoły Realnej, dr Wsiewołod Butman de Kacman - lekarz miejski oraz przedstawicielstwo Towarzystwa Akcyjnego „Prowodnik”. Od 1933 roku do wybuchu II wojny światowej właścicielami kamienicy byli Barbara Gdańska, Natalia Kanel i Salomea Szapiro. Po wojnie kamienica została przejęta przez Tymczasowy Zarząd Państwowy jako mienie opuszczone. Do końca lat 50. XX wieku mieściły się w niej biura. Obecnie pełni funkcje mieszkalne, natomiast przejazd bramny adaptowany został na cele usługowe.

Opis

Kamienica K. A. Moesa to budowla narożna, o nieregularnym planie zbliżonym do litery C, z niewielką oficyną na rzucie prostokąta. Czterokondygnacyjna kamienica jest murowana z cegły, o wysokim boniowanym parterze, z mieszkalnym poddaszem. Elewacja frontowa wzdłuż ul. św. Rocha jest pięcioosiowa. W jej przyziemiu znajduje się portal ujęty kolumnami, a na pozostałych osiach prostokątne otwory okienne. Elewacje wzbogacają umieszczone na osi 2 i 4 pozorne ryzality z wykuszami. Natomiast elewacja wzdłuż ul. Krakowskiej jest siedmioosiowa, z trzema pozornymi ryzalitami z balkonami na osiach 2, 4 i 6. W połaciach dachowych obu skrzydeł umieszczono 10 lukarn doświetlających poddasze. Skrzydła łączy ścięty narożniki, w którym na wysokości 2 i 3 piętra znajduje się wykusz wsparty na kroksztynach, z tarasem na dachu. Narożnik wieńczy obszerna lukarna z oknem typu biforium, ujęta spływami wolutowymi, zwieńczona wydatnym profilowanym gzymsem. Do elewacji bocznej, wschodniej przylega czteropiętrowy budynek Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Białymstoku. Elewacja tylna pozostawiona nieotynkowana, z dekoracyjnym, ceglanym gzymsem kostkowym między kondygnacjami W bramie przejazdowej znajduje się wejście na klatkę schodową. Druga klatka schodowa umieszczona w trapezowym ryzalicie. 

Kamienica Moesa przy ul. Krakowskiej jest jedną z niewielu na terenie miasta Białegostoku, w której zastosowano elementy dekoracyjne utrzymane w stylistyce renesansu północy. Elewacje budynku prezentują pełen zestaw typowego dla tego nurtu detalu: ornament okuciowy, listwy, kaboszony, rauty, sterczyny obeliskowe. Do dekoracyjnego opracowania elewacji wykorzystano zestawienie czerwonej cegły (obecnie klinkierowej) i tynkowanych na biało elementów architektonicznych i detali. Elewacje zdobią również: liczne wykusze oparte na kroksztynach, balkony, boniowanie, kolumnowy portyk, tralkowe balustrady, wachlarzowe zwieńczenia otworów okiennych. Obiekt zachował monumentalną bryłą, dostosowaną do kształtu narożnej działki, złożoną z dwóch części: skrzydła od ul. Krakowskiej dwutraktowego, z przejazdem bramnym i niewielką oficyną oraz skrzydła od ul. św. Rocha połączonych ukośnie usytuowaną reprezentacyjną klatką schodową. 

Zabytek jest dostępny dla zwiedzających. 

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, Oddział Terenowy w Białymstoku, 10.03.2025 r.