Historia

Droga ujęta obustronnie rzędami drzew, tworząca formę alei i biegnąca wzdłuż rzeki Ostropka w Gliwicach, ukształtowana została w pierwszej połowie połowie XX wieku (w latach 20. ubiegłego stulecia). Powstanie założenia związane jest bezpośrednio z budową osiedla GAGFAH i stanowi uzupełnienie występującego na jego terenie układu zieleni – obecnych tam pozostałych alei, wytyczonych wzdłuż ul. Adama Mickiewicza, Jana III Sobieskiego, Zawiszy Czarnego, Generała Józefa Sowińskiego, Kozłowskiej oraz placu (tzw. skwer Kežmarok). Samo osiedle ukształtowano w drugiej połowie lat 20. XX wieku. Wybudowano je dla nauczycieli, urzędników oraz pracowników towarzystwa GAGFAH. Obecnie stanowi ono przykład powszechnej na Górnym Śląsku w latach 1919-1939 zabudowy jednorodzinnej, umiejętnie wkomponowanej w przemyślany układ ulic, placów i terenów zielonych, zlokalizowanej w pewnej odległości od centrum miasta. Przedstawia próbę realizacji idei miasta-ogrodu, popularyzowanej przez Ebenzera Howarda, w której kierowano się m.in. zasadą kształtowania krajobrazu poprzez nadawanie ulicom płynnego przebiegu w oparciu o kształt łuku, sytuowaniu poszczególnych budynków w sąsiedztwie zieleńców i placów. Niewielka skala i wymiary wznoszonych budynków miały z kolei stwarzać wśród ich użytkowników wrażenie tzw. „swojskości”.

Opis

Drzewa ukształtowane w formie alei o długości ok. 978 m, znajdują się w Gliwicach, w dzielnicy Wójtowa Wieś. Rosną one na odcinku wytyczonym od rejonu skrzyżowania ul. Juliusza Słowackiego i Zawiszy Czarnego (od wschdu) do skrzyżowania ul. Juliusza Słowackiego i Ciupków (od zachodu). Od strony południowej nasadzeniom towarzyszy bieg rzeki Ostropka. Od północy przylegają one natomiast do łąki, która pełni funkcje przestrzeni rekreacyjnej. W okresie wzmożonego stanu wód rzeki, służy ona także jako jej rozlewisko, uniemożliwiając bezpośrednie zalewanie powstałego w sąsiedztwie osiedla. Obecnie strukturę alei tworzą drzewa z gatunku Acer platanoides – klon pospolity oraz Tilia cordata – lipa drobnolistna. Wskazane rośliny odznaczają się dużą wartością estetyczną i przyrodniczą. Nawierzchnia utworzona w obrębie założenia wykonana została z masy asfaltowej. Pozbawiona jest ona obrzeży. W wybranych fragmentach alei, dodatkowo ustawiono także współczesne ławki i kosze na śmieci.

Oprac. Bożena Łebzuch-Wach, OT NID w Katowicach, 29.09.2025 r.