Kościoły romańskie wokół Krakowa
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

wycieczka użytkownika NID Grzegorz Młynarczyk

Kościoły romańskie wokół Krakowa

5

dwa dni

małopolskie

Sam termin powstał w XIX w. Mocno związana z antykiem, sztuka romańska była pierwszym uniwersalnym prądem europejskim (chronologicznie mocno zróżnicowanym – we Francji jej koniec symbolizuje wzniesienie 1144 gotyckiego chóru opactwa Saint-Denis, w Europie Środkowej trwać będzie do w. XIII). Szczególne znaczenie zdobyła architektura – rzeźba i malarstwo monumentalne pełniły zwykle funkcje dekoracyjne względem budowli. Sztuka romańska w Polsce ma łatwiejszą do wyodrębnienia chronologię: sztukę 2. połowy X w.–1138, pozostającą pod wpływami karolińsko-ottońskimi i przedromańskimi, tworzoną przez dynastię Piastów i na jej usługi – określa się mianem wczesnopiastowskiej. Dopiero po 1138 mamy do czynienia ze sztuką romańską, wykształcającą zróżnicowane regionalnie ośrodki artystyczne.

kościół pw. Najświętszej Marii Panny i św. Wacława
Kraków

godzina

Mogiła, dawna wieś, od 1951 wchodząca w skład Krakowa. Znajduje się tutaj opactwo Cystersów oraz kościół NMP, św. Wacława i św. Pawła. Dzięki fundacji Wisława i bp. Iwona Odrowąża, mnisi z Lubiąża, wraz z opatem Piotrem przybyli 1222 do Kacic, skąd 1225 konwent przeniesiono do Mogiły. Opactwo czynne od średniowiecza, nie uległo kasacie w XIX w. Konsekracja kościoła nastąpiła dopiero 1266, prace budowlane trwały więc ponad 40 lat. Wielofazowość budowy widoczna jest również w zabudowaniach klasztornych ułożonych wokół kwadratowego wirydarza od pd. strony kościoła. Kościół, wzniesiony jest na planie trójnawowej, transeptowej bazyliki, z prostokątnie zamkniętym prezbiterium i flankującymi je bliźnimi kaplicami. W korpusie nawowym zastosowano system wiązany, sklepienia krzyżowe podpierają filary. Świątynia zbudowana jest z cegły w układzie wendyjskim, w części prezbiterialnej lico wewnętrzne stanowią ciosy. Zachował się romański detal architektoniczny, a w bibliotece przechowywane są płytki posadzkowe (XIII w.). Obecna elewacja zachodnia jest dziełem F. Moslera z Opawy (lata 1779–80). Zarówno w kościele, jak i klasztorze (krużganki) zachowały się fragmenty polichromii Stanisława Samostrzelnika (XVI w.).

czas dojazdu do następnego obiektu

40 min.

kościół parafialny pw. św. Wojciecha
Kościelec

30 minut

Kościelec Proszowicki, wieś w woj. małopolskim (pow. Proszowice). Znajdujący się tu romański kościół parafialny św. Wojciecha (lata 30. XIII w.), zbudowano z fundacji biskupa krakowskiego Wisława. Jest to trójnawowa bazylika emporowa, pierwotnie zapewne z dwiema wieżami ulokowanymi na przedłużeniu naw bocznych. W końcu XVI w. została zamieniona w zbór ariański, a 1634–1664 odbudowana jako kościół katolicki. Przetrwała większość późnoromańskiego wystroju kamieniarskiego, w tym komplet 12 głowic bliźniaczych kolumienek w emporach, o różnych wariantach dekoracji palmetowej, zbliżonej do dzieł warsztatu z Andernach. Zachował się też portal zachodni oraz podział architektoniczny ściany apsydy.

czas dojazdu do następnego obiektu

29 min.

Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela
Prandocin

30 minut

Prandocin, wieś w woj. małopolskim (pow. miechowski). Znajdujący się tutaj kościół parafialny św. Jana Chrzciciela jest możnowładczą fundacją komesa Prandoty Starszego (2 ćw. XII w.). Romański, jednonawowy kościół wybudowano z ciosów piaskowca, na planie prostokąta zamkniętego od wschodu i zachodu apsydami, nad apsydą zachodnią wznosi się ośmioboczna wieża. Zewnętrzne mury podzielone są lizenami pomiędzy którymi pod gzymsem wieńczącym przebiegają fryzy arkadkowe. Obecny kościół, po przebudowie gotyckiej zamknięty jest prostym prezbiterium, zachował się dobrze romański detal architektoniczny.

czas dojazdu do następnego obiektu

18 min.

Kościół par. pw. św. Mikołaja
Wysocice

30 minut

Wysocice, wieś w woj. małopolskim (pow. miechowski), nad Dłubnią. Wzmiankowana była po raz pierwszy 1262. Znajduje się tu nieduży, romański kościół parafialny św. Mikołaja. Należy on do najważniejszych zabytków początku XIII w. w Polsce. Świątynia fundowana zapewne przez Iwona Odrowąża, zbudowana została na wzniesieniu, mury z ciosów wapienia. Ma układ jednonawowy z prezbiterium zamkniętym apsydą i wieżą zachodnią, w której znajduje się otwarta do wnętrza empora. W południowym portalu zachował się tympanon z przedstawieniem Chrystusa tronującego, świętych i Bożego Narodzenia. W profilowanej niszy wschodniego szczytu umieszczono figurę Matki Boskiej tronującej z Dzieciątkiem (XIII w.).

czas dojazdu do następnego obiektu

42 min.

Tyniec – zespół opactwa benedyktynów
Kraków

dwie godziny

Tyniec, dzielnica w pd.-zach. części Krakowa. Znajduje się tu warowne opactwo Benedyktynów p.w. św.św. Piotra i Pawła, usytuowane na szczycie wapiennej skały, nad prawym brzegiem Wisły. Pierwsza świątynia, trójnawowa orientowana bazylika ze wsch. apsydami w zamknięciu każdej nawy, z dwoma wieżami od zachodu wzniesiona została z piaskowcowych ciosów (opus emplektum), przy użyciu detalu piaskowcowego w XI w. Z opisanego kościoła zachowało się dosyć dużo reliktów i rzeźby arch. (bliźnie kapitele, bazy i kolumny, płytki posadzkowe), w trakcie badań archeol. wydobyto m. in. złoty kielich i patenę (z grobu nr 8, XI w.). Obecny kościół i układ klasztoru jest wynikiem kolejnych akcji budowlanych – gotycką świątynię z wydłużonym prezbiterium zbudowano w XV w., później w XVII–XVIII w trzech kolejnych fazach zmieniono elewację, zatarto podziały gotyckie we wnętrzu, wprowadzając barokowe filary; wymieniono wyposażenie na barokowe, wykonane z czarnego marmuru. Na uwagę, poza ołtarzem głównym autorstwa F. Placidiego, zasługuje rokokowa ambona w kształcie łodzi. Z klasztorem związane są wybitne zabytki iluminatorstwa: Sakramentarz tyniecki (ok. 1060, przechowywany w Bibliotece Nar. w Warszawie) i rzemiosła artystycznego.

Wydrukuj stronę wycieczki

To jest wycieczka użytkownika. Zgłoś naruszenie zasad.

Obiekty z trasy wycieczki

zgłoś naruszenie