Szlakiem krakowskich sgraffito
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

wycieczka użytkownika Kraków Miastem Sgraffito

Szlakiem krakowskich sgraffito

15

dwie godziny

małopolskie

W Polsce panuje przekonanie o sporadyczności występowania sgraffit, które nie ma dostatecznego uzasadnienia. Na niektórych terenach naszego kraju sgraffito było stosowane na tyle często, że można mówić o występowaniu pewnej mody na takie dekoracje. Biorąc pod uwagę rzadkość stosowania w Polsce malarstwa elewacyjnego, można przyjąć, że to właśnie sgraffito nadało charakter szczególnej ozdobności nie tylko poszczególnym budowlom, ale również całym zespołom a nawet całym ciągom ulicznym. Zapraszam na wycieczkę szlakiem wybranych krakowskich sgraffito.

A co to takiego to sgraffito? Technika sgraffito polega na nakładaniu na siebie kolejnych warstw tynku, a następnie zeskrobywaniu wzoru na warstwie wierzchniej.

budynek Towarzystwa Gimnastycznego Sokół
Kraków

W 1888 roku Rada Miejska Krakowa przekazała towarzystwu gimnastycznemu działkę przy ulicy Wolskiej 27. Była to idealna lokalizacja na granicy miasta, otoczona zielenią, na której w 1889 roku rozpoczęto budowę jednej sali gimnastycznej. Budowę nadzorował Jan Meyer. W 1894 roku z powodu niewystarczającego już miejsca dla uczniów zaczęto rozbudowę. Architekt Teodor Talowski utrzymał nowy budynek w duchu secesji. Według źródeł obiekt posiadał polichromie wykonane przez Józefa Mehoffera i sgraffita w środku, które nie przetrwały do naszych czasów. Budynek i sama dekoracja sgraffitowa w ostatnich latach zostały odnowione. Sgraffito na elewacji zewnętrznej oprócz funkcji dekoracyjnej ma też przesłanie ideowe. Na tle roślinności zostały umieszczone herby Polski i Krakowa. Na dekoracji widnieją postacie ze starożytności i średniowiecza, związane z tradycjami sportowymi tj. młodzieniec i jego tutor oraz Zawisza Czarny i młody Sokół. Według dokumentacji konserwatorskiej opracowanie ikonograficzne przygotował dr Z.Beiersdorf. W czasie II Wojny Światowej dekoracja została zakryta grubą warstwą tynków. Dopiero w latach 80. Zaczęto odkrywać sgraffito i rekonstruować. Później sgraffito było konserwowane jeszcze kilka razy.

czas dojazdu do następnego obiektu

1 min.

kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa
Kraków

Dekoracja na Kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa była zapewne najbardziej rozbudowaną dekoracją sgraffitową w całym Krakowie w XIX wieku. Dekoracja sgraffitowa obejmuje fryz wieńczący klasztor sióstr Sercanek oraz fasadę przyległego do niego kościoła. Na klasztorze pomiędzy kroksztynami umieszczono gryfy trzymające girlandy oraz motywy kwiatowe. Na ścianie klasztoru znajdują się ozdobne kartusze, na których umieszczono (namalowano) napisy: "Najświętsza Panno Królowo Korony Polskiej módl się za nami" oraz "Chwała Sercu Jezusowemu". Dekoracja sgraffitowa charakteryzuje się nagłą zmianą w manierze artystycznej, dlatego można podejrzewać, że nie została wykonana w tym samym czasie. Oryginalne sgraffito uległo zniszczeniu prawdopodobnie w latach 20 i 30. XX wieku. W latach 80. Zaczęto odnowienie, jednak nowa kopia szybko uległa zniszczeniu. Ostatnia rekonstrukcja sprzed kilku lat bazowała na materiałach archiwalnych i nieznacznie odbiega od oryginału.

czas dojazdu do następnego obiektu

2 min.

kamienica
Kraków

Kamienicę wzniesiono w latach 1892-1893, w miejscu zburzonego domu parterowego dla Jadwigi z Orzechowskich Barabaszowej, żony muzyka Wiktora Barabasza. Budynek powstał według projektu Władysława Ekielskiego. Sgraffito obejmuje fryz palmetkowy pod okapem dachu oraz supraporty nad oknami pierwszego i drugiego piętra, w które wkomponowano wieńce ze wstęgami. Ważnymi częściami dekoracji są półnaga kobieta i napis "Witaj Jutrzenko swobody zbawienia za tobą słońce", ujęte w arabeskową bordiurę (Fragment "Ody do Młodości" Adama Mickiewicza). Kamienica odrestaurowana prezentuje się bardzo dobrze wraz ze zdobiącym je sgraffitem.

czas dojazdu do następnego obiektu

1 min.

dom
Kraków

Kamienica w stylu neorenesansowym wraz ze skrzydłem i pracownią własną została wzniesiona przez architekta Sławomira Odrzywolskiego. Bogate sgraffita wykonał sprowadzony z Berlina malarz Tucholski. Kamienica przeżyła wiele remontów. Podczas ostatniego kamienica została skrupulatnie odnowiona, a sgraffita nabrały świeżości i wdzięku. Dekoracje znajdują się na pasie pomiędzy pierwszym a drugim piętrem, dodatkowo pionowe pola sgraffitowe z girlandami wypełniają plastry i pola pod oknami. Zdobienie przedstawia m.in. dzieci/amorki, głowę lwa, postacie ludzkie, sokoła. Według źródeł postacie miały alegorycznie symbolizować Architekturę, Rzeźbę i Literaturę. A użyta zaprawa do stworzenia sgraffita miała niespotykany jak na tamte czasy skład chemiczny.

czas dojazdu do następnego obiektu

5 min.

Kamienica Zacherlowska
Kraków

Budynek został przebudowany przez architekta Karola Borkowskiego w XIX w., który zapewne zaprojektował sgraffita. W 2006 roku budynek zmodernizowano i odtworzono neorenesansowe sgraffita, które obejmują górną elewację od strony Rynku Głównego oraz ul. Św. Jana. W szczycie dekoracji umieszczono herb z literą P, a w płyciznach poniżej panoplia. Dekoracja ta została odtworzona na podstawie zdjęć archiwalnych. Budynek jest znany też z tego, że mieściła się w nim pracownia fotograficzna Ignacego Kriegera, który na swoich fotografiach uwiecznił wiele kamienic krakowskich w tym i dekoracji sgraffitowych.

czas dojazdu do następnego obiektu

2 min.

kamienica
Kraków

Jest to prawdopodobnie jedno z pierwszych XIX wiecznych sgraffit w Krakowie. Sgraffito na Akademii Sztuk Pięknych jest jednokolorowe - jasny rysunek na ciemnym tle. Kompozycja składa się z figur alegorycznych umieszczonych w niszach, amorków i girland, kandelabrów. Na tabliczkach znajdują się daty 1878 i 1931 oraz obramowane wieńcami monogramy MD. Sposób w jaki zostało wykonane, lokalizacja oraz użyte materiały powoli przyczyniają się do jego degradacji i powolnego złuszczania.

czas dojazdu do następnego obiektu

2 min.

kamienica
Kraków

Kamienica powstała w XVI wieku, jako własność rodziny Czeczotków. Restaurowana w 1821 roku i przebudowywana w XIX wieku. Nie wiadomo do końca kiedy powstała dekoracja, wiadomo jednak, że nie jest to dekoracja ściśle sgraffitowa. Regularna siatka kwadratów podzielonych przekątną, z których jedna strona jest czarna druga biała i herb zostały namalowane.

czas dojazdu do następnego obiektu

4 min.

kamienica
Kraków

Kamienica murowana w tym miejscu powstała prawdopodobnie zastępując drewniany budynek w XIV wieku. Sgraffito znajduje się na elewacji od strony ulicy Floriańskiej. Dekoracja pochodzi z II połowy XVI wieku. Została pokryta boniowaniem prostym. Co ciekawe, w odróżnieniu do innych elewacji sgraffito jest wykonane” odwrotnie”. To fugi są wypukłe. Jeszcze kilkanaście lat temu dekoracja miała kolor szarości, po konserwacji kilka lat temu warstwa wierzchnia ma kolor ceglany.

czas dojazdu do następnego obiektu

1 min.

kamienica Hipolitów
Kraków

W I poł. XVII wieku Kamienica Hipolitów była pokryta niezmiernie bogatą dekoracją sgraffitową. Elewacja została ozdobiona wizerunkami świętych, a także ornamentami roślinnymi z elementami groteskowymi (główki ludzkie, motywy podwieszonych tkanin, ozdobnych waz i listewek przypominających metalowe okucia). Sgraffito Kamienicy Hipolitów, zaniedbane z czasem, zostało skute bezpowrotnie pod koniec lat 20. XX w. Na podstawie zdjęć fotografa I.Kriegera i opisów historycznych odtworzono w 2016 roku fragment ozdób, m.in. postacie interpretowane jako św. Helena z relikwią św. Krzyża, oraz św. Zygmunt.

prałatówka
Kraków

Na Prałatówce oglądamy boniowanie typu diamentowego z 1625 roku. Nie jest to prawdziwe sgraffito, ta piękna dekoracja jest namalowana. Została ona odkryta w 1950 roku i odnowiona. Istnieje prawdopodobieństwo, że namalowana dekoracja jest imitacją istniejącej kiedyś prawdziwej dekoracji sgraffitowej.

kamienica
Kraków

Dekoracja sgraffitowa na budynku numer 4 była inspirowana okresem renesansu. Stworzenie projektu powierzono artystom plastykom w 1969 roku. Na wszystkich kondygnacjach założono dwuwarstwowe sgraffito w kolorze umbry z jasnym rysunkiem o motywie esowatym. Sgraffito było konserwowane dzięki dofinansowaniu SKOZK w 2015 roku.

czas dojazdu do następnego obiektu

2 min.

kamienica
Kraków

Kolejny przykład pięknego pseudosgraffita w Krakowie. Dekoracja kamienicy pokryta jest symetrycznym boniowaniem typu diamentowego w kolorze czarno-białym. Dekoracja powstała w epoce renesansu, nie jest pewne czy było to bezpośrednio po zbudowaniu samej kamienicy. W 2015 roku dekoracja na elewacji była konserwowana, został zmieniony jej wygląd. Na około okien pojawił się pasek ze wzorem ślimakowym.

Kościół Świętych Piotra i Pawła
Kraków

Sgraffito powstało prawdopodobnie w pierwszej fazie budowy kościoła w latach 1622-1639, dokładna data nie jest znana. Sgraffito znajduje się na elewacji nawy głównej, na prezbiterium oraz na szczytach transeptu, zwieńczonego profilowanym, kamiennym gzymsem z kroksztynami i sgraffitowym fryzem koronującym ze stylizowanym motywem meandra bądź fali morskiej. Fryz obiega cały kościół. Czytając w źródłach możemy dowiedzieć się, że otwory okienne również posiadały opaskę tynkową z dekoracją sgraffitową która zapewne została zniszczona podczas pożaru w 1719 roku.

czas dojazdu do następnego obiektu

1 min.

kamienica Dziekańska
Kraków

Sgraffito na tej starej kamienicy jest dziełem wybitnego florenckiego architekta Santi Gucciego. Obejmuje boniowanie typu diamentowego, w których znajduje się jakby nadbudowana czteroboczna piramida z nielogicznym rozkładem świateł i cieni. Ślady sgraffita odkryto w trakcie prac budowlanych w 1934 roku. Dokonano wtedy restauracji z rekonstrukcją brakujących części oraz ponownej konserwacji.

kamienica Lisia Jama
Kraków

Dekorację sgraffitową odkryto dopiero w latach 70 XX wieku. Przedstawia ona boniowanie typu piano nobile. Nie jest przypadkiem, że na ulicy Kanoniczej jest tak duże natężenie tego rodzaju sztuki. Ulica Kanonicza sąsiadująca w niedalekiej odległości od Katedry Wawelskiej była własnością duchowieństwa- jednej z najbogatszych grup społecznyhc ówczesnej Rzeczpospolitej. Dlatego też, kamienice należące do Kościoła były dekorowane najmodniejszą w tamtym czasie techniką - sgraffito.

Wydrukuj stronę wycieczki

To jest wycieczka użytkownika. Zgłoś naruszenie zasad.

Obiekty z trasy wycieczki

zgłoś naruszenie